Poort .wach .ter

Journalisten doen alles om Denk te beschimpen, zei Tunahan Kuzu al eerder. In de video’s die de politieke beweging vorige week online zette, waarschuwden de leden voor de macht van de media. Die fungeren als „poortwachters van de gevestigde politieke partijen”, stelden zij. Trap er dus niet in!

Premier Rutte reageerde kritisch. „De aanklacht tegen de journalistiek slaat natuurlijk nergens op.” Thomas Bruning, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, noemde het „zorgelijk” dat media werden neergezet als „een bevooroordeeld monster”.

Een intrigerende vergelijking, die poortwachter. Waarom die keuze? En waar komt het vandaan?

Eerst de ‘poort’ – dat woord wordt zeker sinds de tiende eeuw gebruikt om een doorgang aan te duiden, als afgeleide van het Latijnse ‘porta’, zo meldt de online Etymologiebank. Later kwam de term ‘poortwagter’: die verwijst oorspronkelijk naar de man die de wacht hield bij de vestingpoort, zodat het gespuis veilig buiten de stadsmuren bleef.

Tegenwoordig is de letterlijke functie vrijwel verdwenen. Behalve misschien bij het wedstrijdskiën: daar heeft de poortwachter de plicht om de slalompoortjes te bewaken. Vaker wordt de term metaforisch gebruikt, om instanties of personen aan te duiden die ergens toegang tot kunnen verschaffen. Een voorbeeldkop uit De Groene Amsterdammer: ‘Poortwachter tot de dood: huisartsen hebben meer moeite met euthanasie’.

De term ‘poortwachter' zorgt voor lading en gewicht, maar ook voor verwarring. In het betoog van Denk lijkt het eerder te gaan om een lijfwacht, of een heraut, in dienst om de elite te beschermen en om hun boodschap uit te dragen. Dat past bij de alarmerende toon van de video: „De vierde macht, dat is [sic] de media. Zij bepalen voor een groot deel wat jij en ik als waarheid voorgeschoteld krijgen.” Opnieuw zijn we machteloos, want de poortwachter/lijfwacht/heraut beslist.

In de journalistieke wetenschap heeft de gatekeeper overigens een andere connotatie: het is de persoon die, met inbegrip van journalistieke waarden, het nieuws ‘aan de poort’ checkt en selecteert voor het publiek.

Uiteindelijk had Denk ook gewoon de gebruikelijker term voor poortwachter kunnen gebruiken: de portier. Maar voor de „gevestigde orde” is vast iets gewichtigers nodig.

Sterre van der Hee