Recensie

Magistraal gespeelde Zweedse brompot

Op het documentairefestival IDFA was vorig jaar het boeiende A Swedish Theory of Love te zien van filmmaker Erik Gandini: een bespiegeling over de individualisering van de Zweedse samenleving, die zeer verstrekkende gevolgen heeft. Meer dan de helft van de Zweden woont alleen. Wie hulp nodig heeft, kan weliswaar een beroep doen op de goed georganiseerde overheid, maar nauwelijks op buren of vrienden. De eenzaamheid is groot. Tegelijkertijd is Zweden een uiterst aangeharkte samenleving met verpletterend conformisme. Dat resulteert in een samenleving met weliswaar veel sociale controle, maar nauwelijks sociale warmte; eigenlijk het slechtste van twee werelden.

Deze zorgelijke bespiegeling kwam op na het zien van het desalniettemin zeer geestige en onderhoudende Een man die Ove heet van regisseur Hannes Holm. De hoofdpersoon van de film, Ove, belichaamt beide kanten van de medaille: hij is eenzaam, zelfs levensmoe, maar tegelijkertijd hecht hij enorm aan netheid, orde en het naleven van de regels. De oude brompot wordt magistraal gespeeld door Rolf Lassgård, die er bij de Zweedse filmprijzen de onderscheiding voor beste acteur voor kreeg.

De vrouw van de 59-jarige Ove is overleden, hij is zijn baan kwijtgeraakt bij de spoorwegen en hij ziet geen been meer in het leven. Maar zijn pogingen om er dan maar een einde aan te maken worden steeds onderbroken door lawaaiige buurkinderen en ander sociaal ongerief.

Zijn eenzaamheid en levensmoeheid weerhouden hem er ook niet van om elke dag een inspectieronde te maken door zijn nette buitenwijk, om te zien of iedereen zijn fiets wel heeft geparkeerd in de daartoe bestemde rekken, en geen sigarettenpeuken en ander zwerfvuil heeft achtergelaten.

Middels knap geplaatste flashbacks krijgt de kijker te zien hoe Ove zo eenkennig is geworden. Dat blijkt van vader op zoon te zijn gegaan: de film is impliciet een kritiek op het ideaal van de man als nors, onverzettelijk type.

De film, gebaseerd op een roman van Fredrik Backman, was een grote hit in Zweden, met meer dan anderhalf miljoen bezoekers. Dat succes is volkomen verdiend, Een man die Ove heet is een tragikomedie met precies de juiste verhoudingen tussen ernst, sentiment en grappen, met heel fijne oneliners („Het lot is de optelsom van onze stommiteiten”) en meesterlijke situaties. Zo gaat Ove na weer een mislukte zelfmoordpoging terug naar de winkel met het touw dat hem niet bleek te houden, om zich te beklagen over dit ondeugdelijke product.

Natuurlijk moet Ove zijn liefde voor mensen en het leven hervinden in de loop van de film, dat ligt voor de hand. Maar die moraal wordt er niet al te zeer ingewreven. Een man die Ove heet is een van de meest geslaagde films, bestemd voor een zo breed mogelijk publiek, die dit jaar in de bioscoop te zien zal zijn.

    • Peter de Bruijn