Juist Berlijn houdt adem in

Duitsland De Britten en de Duitsers zijn bondgenoten binnen de EU. Ze zijn allebei beducht voor een te grote invloed van de staat op de economie

AFP

Een Britse keuze om de Europese Unie te verlaten zou Duitsland, waarschijnlijk meer dan enig ander land, grote schade berokkenen. De angst dat de Britten donderdag voor een Brexit zullen stemmen is daarom groot in politiek Berlijn.

Minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier kijkt iedere dag naar de Britse opiniepeilingen, bekende hij onlangs in een gesprek met buitenlandse journalisten. De Duitsers houden hun adem in – extra gefrustreerd, omdat ze in deze belangrijke kwestie maar weinig hebben kunnen doen om de uitslag te beïnvloeden. Een directe inmenging in de Britse campagne zou, gezien de anti-Duitse sentimenten in het Verenigd Koninkrijk, gemakkelijk een averechts effect kunnen hebben.

„Duitsland is een van de landen die bij een Brexit alleen maar te verliezen hebben”, zegt Almut Möller, van de denktank European Council on Foreign Relations in Berlijn. De Duitse regering vreest niet alleen grote economische en politieke nadelen van een Brexit. Men is ook bang voor de „negatieve dynamiek”, in de woorden van Steinmeier, die een Britse uittreding teweeg kan brengen in de Europese Unie. Een kettingreactie van andere landen die het Britse voorbeeld willen volgen, ziet Duitsland als een catastrofe.

„Het bestaan van de Europese Unie is heel sterk in het Duitse belang”, zegt Möller. Een ontrafeling van de Unie zou fataal zijn voor de politiek die Duitsland na de Tweede Wereldoorlog in staat heeft gesteld om zich weer te ontplooien: als grootmacht, maar ingebed in een vreedzaam verband met zijn voormalige vijanden. Niet voor niets stelt de preambule van de Duitse Grondwet al in de eerste zin dat Duitsland zichzelf ziet „als gelijkberechtigd lid in een verenigd Europa”. De Europese Unie is Staatsraison in Duitsland. En het lot van de EU is daarom heel direct verweven met het lot van Duitsland.

Maar ook als een Brexit niet wordt gevolgd door een uittocht van andere landen, voorziet Duitsland grote problemen. De invloed van de EU in de rest van de wereld zal afnemen, en dat in een periode dat de Unie toch al voor grote problemen staat – van zowel (geo)politieke aard (de oorlog in Oekraïne en de verhouding met Rusland, de vluchtelingencrisis) als economisch (de eurocrisis).

Minister Steinmeier kijkt iedere dag naar de Britse opiniepeilingen

Binnen de Europese Unie is het Verenigd Koninkrijk een belangrijke bondgenoot en partner van de Duitsers. Beide landen zijn beducht voor een te grote rol van de staat in de economie, zoals Frankrijk en veel zuidelijke landen voorstaan. Een Brits vertrek zou de verhoudingen binnen de Unie veranderen, vreest men in Berlijn, ten nadele van landen als Duitsland (en ook Nederland), die huiverig zijn voor een overdracht van financiële middelen aan landen met grote begrotingstekorten.

Ook op veiligheids- en defensiegebied kunnen de Duitsers de Britten niet goed missen, zegt Möller. Weliswaar is de NAVO op dit terrein de belangrijkste speler, maar de Fransen staan van oudsher terughoudend tegenover het Atlantisch bondgenootschap. Als Parijs meer gaat inzetten op een Europese veiligheidspolitiek, dan wordt het voor de Duitsers moeilijk daar zonder de Britten tegenwicht aan te bieden.

„Als de Britten vertrekken, moet in de eerste plaats Duitsland dat compenseren”, zegt Möller. „Maar juist op defensiegebied is dat altijd moeilijk voor Duitsland”, zegt ze in een verwijzing naar de gevoeligheden in verband met de Tweede Wereldoorlog.

Stemmen de Britten donderdag voor een Brexit, dan zullen alle ogen gericht zijn op de reactie uit Duitsland. Maar het grootste EU-land zal naar verwachting niet in zijn eentje reageren.

„De eerste reactie”, zegt Möller, „zal enerzijds een signaal moeten zijn van blijvende verbondenheid in de EU, een teken dat we blijven geloven dat de EU voor ons de toekomst is. Maar tegelijkertijd moet het ook een signaal zijn dat andere landen ervan afschrikt om ook met vuur te gaan spelen.”

    • Juurd Eijsvoogel