‘Hij is de laatste man van zijn generatie’

‘Een man die Ove heet’ moest de nieuwe ‘De 100-jarige man die uit het raam klom...’ worden, maar daar had regisseur Hannes Holm geen zin in.

Hij lijkt in helemaal niets op de hoofdpersoon van zijn film. Hannes Holm is een vriendelijke, praatgrage man, voortdurend bezig zijn gesprekspartner op zijn gemak te stellen. Terwijl Ove een oude knorrepot is. En hij is niet zomaar een mopperkont, nee, zo’n man als Ove is de schrik van elke buurt, een frik, een bemoeial, een scherpslijper van de bovenste plank.

„Maar hij is niet altijd zo geweest”, vergoelijkt de Zweedse regisseur Hannes Holm ter gelegenheid van de Amsterdamse voorpremière van zijn film in het Ambassade Hotel. „Een man die Ove heet is het coming-of-ageverhaal van zo’n man die elke buurt terroriseert. Die precies weet wanneer het vuilnis mag worden buitengezet, en zich ergert aan de ongesnoeide tuintjes van zijn buren. Maar ik wil dat je van hem gaat houden. Dat je hem herkent. Niet alleen in je eigen buurman, maar ook in jezelf.”

Hij vertelt hoe ze op zoek waren naar locaties, en een nieuwbouwwijk binnenreden: „En daar stond hij. Lang, beetje tegen de wind ingebogen. ‘Nee, nee, daar mag je niet parkeren’, riep hij al, nog voordat we zelfs maar wilden parkeren.”

Holm is in Zweden vooral bekend als komediemaker, solide films voor de lokale markt. Hij stond niet direct te springen om de bestseller van Fredrik Backman te verfilmen: „De producenten zagen de volgende De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween voor zich, maar daar had ik geen zin in. Ik wilde geen boekverfilming maken om de fans te plezieren. Er moest ook iets voor mezelf in zitten.”

Die persoonlijke invalshoek vond hij al snel: „Allereerst zag ik er een eerbetoon aan mijn ouders in, als echtpaar dat elkaar in de jaren vijftig leerde kennen, vier kinderen kreeg, en z’n best moest doen om het hoofd boven water te houden. Het tweede was de liefdesgeschiedenis. Hoe Ove halsoverkop verliefd wordt op Sonja. Dat is zo’n intense, adembenemende liefde die alles overhoop haalt. Dat gevoel dat je leven geen zin meer heeft, tenzij je bij je geliefde bent.”

Zinloosheid en absurditeit

Hij accentueerde in het verhaal meer de romantische en de tragikomische kanten van Oves leven, dan het voelgoedgevoel waarmee dit type boeken en films aan de man wordt gebracht: „De film gaat nota bene over zelfmoord. Over de zinloosheid en de absurditeit van zelfmoord, maar daar kun je geen klucht van maken.”

Op de achtergrond spelen volgens Holm grote thema’s: hoe herinnering werkt, een portret van Zweden in een naoorlogse periode, een psychologische studie van twee tegenpolen, hoe kan een levenslustige vrouw als Sonja vallen op een koppige man als Ove? Maar een film met een boodschap wilde hij niet maken. Voor Holm is een film pas geslaagd als hij je „na afloop het gevoel geeft dat je leeft”.

„Voor mij is de belangrijkste reden om naar de bioscoop te gaan dat je na afloop je geliefde kunt omhelzen en zeggen dat je van haar houdt. Film maakt je bewust van de kwetsbaarheid van het bestaan. Van het feit dat het ieder moment afgelopen kan zijn. Ove maakt je daarvan bewust. Dat je nooit moet nalaten om liefdevol tegen iemand te zijn, want het volgende moment kan jij, of zij, een ongeluk krijgen en dan is het te laat.”

Hij refereert aan de tragische gebeurtenissen die Ove gedurende zijn leven meemaakt en die verklaren waarom hij in zo’n verbitterde man verandert. Of verklaren: „Nee, het zijn geen excuses. Iedereen heeft de plicht om optimistisch te blijven, niet bij de pakken neer te gaan zitten, op te geven, maar ik snap ook wel dat dat niet eenvoudig is. Het kan hooguit leiden tot begrip. Begrip is belangrijk.”

Hij noemt Ove „de laatste man van zijn generatie”: „Al die grapjes over Volvo en Saab, dat is echt een sociologische schets van een generatie. Saab staat voor het oude betrouwbare Zweden, Volvo voor de moderniteit. Een Volvo en een Saab in één gezin, dat kan echt niet. Ove wordt ontslagen omdat hij te oud is, maar op een bepaalde manier is hij ook te oud voor deze wereld. Hij is een treinenman, en treinen zijn niet meer van deze tijd.” Althans niet meer als romantisch symbool van vooruitgang, denkt Holm. „In die zin gaat Ove ook over sociale veranderingen, over de opbouw en de afbraak van de verzorgingsstaat, over het ontstaan van de multiculturele samenleving en het tegenwoordige racisme in Zweden.”

Wonderbaarlijke genezingen

Zijn belangrijkste inspiratiebron noemt hij de tijdschriften met waargebeurde geschiedenissen die hij als jongetje in de jaren zestig en zeventig las. Melodramatische verhalen over familieproblemen, geadopteerde kinderen op zoek naar hun biologische ouders, geheime liefdes, verschrikkelijke ziektes en wonderbaarlijke genezingen. „Ik weet zeker dat Lars von Trier die ook gelezen moet hebben. Mijn theorie is dat de Scandinavische films en series momenteel zo groot zijn omdat we allemaal zijn opgegroeid met die verhalen. Je wist nooit of ze echt waar waren. De truc is om te zorgen dat het nog net geloofwaardig blijft.”

    • Dana Linssen