‘So what als er een recessie komt bij een Brexit?’

Opiniepeilingen Waarschuwingen voor een Brexit komen amper aan bij de Britse kiezer. “Experts? Wat weten die nou?”

Foto LEON NEAL/AFP

De laatste uren voor de Britten donderdag naar de stembus gaan, zijn ingegaan. Niemand weet hoe betrouwbaar de peilingen zijn – de opiniepeilers zaten er bij de verkiezingen vorig jaar flink naast. Maar het gevoel in het Verenigd Koninkrijk overheerst dat het land is verdeeld, in elk geval dusdanig dat een comfortabele winst voor een van beide kampen uitgesloten lijkt.

Het is veelzeggend dat premier David Cameron zich dinsdag genoodzaakt voelde voor zijn ambtswoning, 10 Downing Street, de Britten op te roepen toch vooral voor Europa te kiezen. Dus niet alleen als leider van de Blijven-campagne, maar met de beroemde deur als teken dat het de premier is die dit zegt. Cameron herhaalde:

„Als we ‘uit’ stemmen, is dat het. Het is onomkeerbaar. We zullen de EU voorgoed verlaten, en de volgende generatie zal veel langer met de gevolgen daarvan moeten leven dan wij.”

Dat de uitslag zo onvoorspelbaar is, betekent dat Blijven noch Brexit heeft weten te overtuigen. De winst zal gaan naar de optie die de kiezer het minst onaantrekkelijk lijkt: de komst van nog meer immigranten (als het Verenigd Koninkrijk lid blijft van de Europese Unie) of het risico van een economische catastrofe (bij een vertrek uit de EU).

Wat zien Britten eigenlijk in een Brexit? Deze chatbot legt het je uit

Was premier David Cameron roekeloos toen hij in januari 2013 een referendum beloofde? ‘Europa’ stond laag op het lijstje prioriteiten die de Britten bezighielden. Alleen onder Conservatieven werd luid geroepen om een volksraadpleging, vooral in reactie op de opmars in de peilingen van de UK Independence Party op rechts. Om een opstand in zijn eigen partij te voorkomen, leek deze belofte de enige uitweg voor Cameron.

Chaos aan overzijde van het Kanaal

Maar doordat een Brexit een serieuze optie werd, een die de premier zelf tot eind februari „niet uitsloot” als zijn onderhandelingen over hervormingen met Brussel zouden mislukken, werd een Brits vertrek een mogelijkheid. De crisis in de eurozone en de vluchtelingencrisis, die de Britten het idee gaven dat er aan de andere kant van het Kanaal chaos heerst, deden de rest bij het aanwakkeren van de tot dan toe latente euroscepsis.

Voordat Cameron de doos van Pandora opende, bestond de scepsis vooral onder enkele fanatiekelingen. Ze was zichtbaar in krantenkoppen en in gegrom op ‘Brussel’. Nu de Britse bijdrage aan de EU maandenlang minutieus onder de loep is genomen, is het ongenoegen breed gedragen. Als de Britten voor hun lidmaatschap kiezen, zal het lang duren om hen ook maar een beetje positief te stemmen over de EU.

Het pro-Brexit-kamp wist bovendien handig in te spelen op de anti-establishment stemming die ook elders heerst. De slogan ‘Take back control’, neem de macht terug, werd een strijdkreet. Neem de macht terug, niet alleen van Brussel, maar ook van Londen, van politici, van elites, van deskundigen. Diegenen die jouw wereld veranderden, zonder dat jij daarmee instemde of daarvan profiteerde. Er werd geen geloof gehecht aan Nobelprijswinnaars, de Bank of England, welk instituut dan ook.

De uitslag is onzeker. Geen van de kampen wist de Britten te overtuigen

„Ze weten niet meer dan wij, nietwaar? Toch?”, zei een gepensioneerde uit Bognor Regis maandag tegen een BBC-verslaggever. Waarschuwingen over economische risico’s sloegen evenmin aan. „So what, als er een recessie komt. Wat voor verschil zal dat maken?”, zei Kay Jones uit Port Talbot in Wales tegen NRC. Als je weinig hebt, is het vooruitzicht op minder niet beangstigend. Als je nooit hebt geprofiteerd van economische voorspoed door globalisering klinkt verandering aantrekkelijk. Een meerderheid van de Britten gelooft dat hun levensstandaard er – ongeacht de uitslag donderdag – niet op achteruit zal gaan.

Het is daarom opmerkelijk dat het pro-Brexit-kamp het niet beter doet. Maar een deel van de Britse kiezers hoort de waarschuwingen van het Blijven-kamp. Niet alleen voor de economische risico’s, maar ook voor het gevaar voor het Verenigd Koninkrijk zelf: bij een Brexit zal in Schotland de roep om onafhankelijkheid groeien, in Noord-Ierland zal een harde grens met Ierland het vredesakkoord in gevaar brengen.

Sommigen vrezen de toon van het debat, die schril is geworden. Ze voelen zich onbehaaglijk bij de passie van sommige Brexiteers, die slecht past bij de normaal zo flegmatieke volksaard. Maar de rem is eraf, zeker als het over immigratie gaat.

Daarbij bestaat de vrees dat het Verenigd Koninkrijk niet de naar buiten gerichte natie zal zijn die het pro-Brexit-kamp voorspiegelt. Het heeft nog altijd geen duidelijk antwoord gegeven op hoe het de toekomst ziet. Vrijhandel zonder enige handelsbarrières gaat immers moeilijk samen met het sluiten van de grenzen om immigratie te beperken. Oftewel: wordt het land na een Brexit dat van Boris Johnson, oud-burgemeester van Londen, en minister van Justitie Michael Gove? Of dat van UKIP-leider Nigel Farage? Of blijft het dat van David Cameron?

    • Titia Ketelaar