België onder hoogspanning

Vrijwel elke dag zijn er huiszoekingen of terreurmeldingen. Is het eindspel met terreurcellen ingezet?

In het centrum van Brussel zijn extra veiligheidsmaatregelen genomen na een terreurmelding. De verdachte droeg een bomgordel, maar zonder explosieven. Foto ROBIN UTRECHT/ANP

Dinsdagochtend is er opnieuw terreuralarm. Een verdachte man, gewapend met explosieven, is gesignaleerd bij een Brussels winkelcentrum. De Belgische premier Charles Michel breekt een live-interview midden in de uitzending af en verlaat overhaast de televisiestudio voor crisisberaad. Een uur later blijkt het loos alarm. „Alles onder controle”, zegt Michel. De ‘bomgordel’ van de man bleek gevuld met koekjes en zout.

Zijn verhaal is warrig. „Ik ben ontvoerd en met bomgordel afgeleverd op de locatie”, verklaart hij aanvankelijk. Later bekent hij dat het hele verhaal te hebben verzonnen. De man blijkt eerder psychische problemen te hebben gehad.

De alertheid en massaliteit waarmee veiligheidsdiensten reageren op het voorval zijn illustratief: België leeft onder hoogspanning. De afgelopen weken is er bijna dagelijks nieuws over huiszoekingen en op het laatste moment verijdelde terreuraanslagen. Vrijdagnacht nog werden bij een grootschalige opsporingsactie door het hele land tientallen verdachten gearresteerd die mogelijk aanslagen beraamden. Een van de doelwitten was een plein in Brussel waar voetbalfans zouden gaan kijken naar de EK-wedstrijd België- Ierland.

Zondagochtend werd het Brusselse centraal station afgesloten nadat er twee verdachte koffers waren gevonden. Het treinverkeer werd stilgelegd en niemand mocht het station nog in of uit. Ook dat bleek loos alarm. Maar het is duidelijk dat de jacht op terreurverdachten in de hoogste versnelling staat, met als laatste wapenfeit de arrestatie maandag van Ibrahim Abrini, de broer van Mohamed – de ‘man met het hoedje’ van de aanslag op vliegveld Zaventem.

Is er sprake van wilde paniek of is dit het uitgekiende eindspel in de strijd tegen terreurcellen? „Ik hoop dat laatste”, zegt Koen Metsu, voorzitter van de parlementaire commissie Terreurbestrijding. „Maar ik vrees dat het steeds moeilijker wordt om verdachten in kaart te brengen. We hebben in toenemende mate te maken met lone wolves die hier in België zijn geboren.” Volgens Metsu, van regeringspartij N-VA, vormen die „solisten” de nieuwe uitdaging. „Het zijn jongens die wel geïnspireerd zijn door terreurorganisatie IS, maar niet per se door IS worden aangestuurd. Ze willen zich gewoon onsterfelijk maken.”

‘Kruimeldieven die uitgroeien tot gangsters en vervolgens radicaliseren’, schrijft dagblad De Standaard over twee van de vrijdag aangehouden verdachten, de broers Moustapha en Jawad Benhattal. Samen met hun neven Khalid en Ibrahim el-Bakraoui, de twee broers die zich opbliezen bij de aanslagen op 22 maart in Brussel, stonden ze bekend als ‘de bende van Laken’, genoemd naar een gemeente in het Brusselse gewest.

„Religieus radicalisme speelt bij die gasten geen enkele rol”, zegt criminoloog Brice De Ruyver, hoogleraar aan de universiteit in Gent. Het zijn volgens hem „ontspoorde criminelen die de keiharde confrontatie aangaan met onze samenleving waarmee ze niets meer te maken willen hebben”.

De Ruyver prijst het recente „robuuste” optreden van de Belgische veiligheidsdiensten. „Maar dat mogelijk het net zich sluit rond de terreurcellen is te voorbarig. Hebben ze de kern in het vizier? En zo ja: hoe ver reiken inmiddels de tentakels, hoeveel doen er mee die op sluwe wijze onder de radar blijven? Niemand die het weet.”

De manier waarop ze hun doelwitten uitkiezen is „beangstigend”, vindt De Ruyver. „Een aanslag plannen op een plek waar voetbalfans een EK-wedstrijd willen zien, dat toont aan dat ze uit zijn op blinde terreur pur sang. Het is echt wij tegen zij.”

Hij hoopt dat tijdens de volgende EK-wedstrijd van België, woensdagavond tegen Zweden, voetballiefhebbers weer gewoon op straat komen. „Belgen moeten zich door de terreurdreiging niet laten leiden. Anders wordt het leven onhoudbaar.”

Extra beveiliging is inmiddels wel ingezet voor premier Michel en drie ministers. Zij en hun families „worden bedreigd door terreurcellen”, lekten bronnen binnen veiligheidsdiensten maandag aan Belgische media.

De regering-Michel reageerde woedend op de berichtgeving en dreigt met hogere straffen – tot maximaal een jaar – voor wie heeft gelekt. Er is inmiddels een opsporingsonderzoek geopend „wegens schending van het beroepsgeheim”.

„Natuurlijk is de nervositeit in België nu groot”, zegt Koen Metsu van de parlementaire Terreurcommissie. „Maar Belgen laten zich niet snel uit het veld slaan. We willen geen Israëlische toestanden: hier in België moet je naar het café kunnen zónder eerst door een metaaldetector te worden gescreend.”

    • Tijn Sadée