Akkoord moet miljarden opleveren

De EU-lidstaten werden het maandag eens over aanpak van belastingontwijking. Hoe verreikend is het gesloten akkoord?

In een Italiaanse fabriek sleutelt een monteur aan een Fiat Ducatobusje. De Europese Commissie oordeelde vorig jaar dat Luxemburg „selectieve belastingvoordelen” heeft toegekend aan Fiat. Foto Alessia Pierdomenico / Bloomberg

Met nog ruim een week te gaan is het voorzitterschap van de Europese Unie voor minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) geslaagd. Los van zijn vaste sores als voorzitter van de Eurogroep was hem er veel aan gelegen om dit halfjaar Europese afspraken te maken over het inperken van internationale belastingontwijking.

Nadat de onderhandelingen daarover vrijdag door een veto van België waren vastgelopen, lukte het maandag toch om een akkoord te bereiken. De Europese leiders, Dijsselbloem voorop, complimenteerden zichzelf van harte. „Het was niet eenvoudig want de belangen en meningsverschillen waren groot. Maar we zijn erin geslaagd afspraken te maken.” De Franse eurocommissaris Pierre Moscovici twitterde triomfantelijk: „Een mooie dag voor eerlijke belastinginning!” Veel (linkse) politici gaan de maatregelen echter lang niet ver genoeg.

1. Wat houden de nieuwe afspraken precies in?

Van de zeven voorstellen van de Europese Commissie zijn er in de politieke onderhandelingen vijf overeind gebleven. Uitgangspunt daarbij is dat internationaal opererende bedrijven belasting gaan betalen over de winst in het land waar ze die maken. Zo wordt de renteaftrek op leningen beperkt tot 30 procent van de brutowinst. Er komt een ‘exitheffing’ over activiteiten die bedrijven nu onbelast kunnen verplaatsen naar landen met een lager tarief. Kunstmatige constructies worden aangepakt. Ook komt er een maatregel die voorkomt dat bedrijven ‘passief vermogen’, zoals intellectueel eigendom, parkeren in een land met een lager tarief. Tot slot wordt ‘fiscaal shoppen’ tegengegaan, waarbij bedrijven actief op zoek gaan naar dubbele aftrekmogelijkheden in verschillende lidstaten.

2. Welk probleem wordt hiermee opgelost?

De bedragen verschillen, maar kenners zijn het er over eens dat de belastingmoraal van multinationals economisch schadelijk is. Volgens een onderzoek van het Europees Parlement kost het zoeken naar het laagste putje de EU tussen 50 miljard en 70 miljard per jaar aan belastinginkomsten. De OESO houdt het op 90 miljard tot 215 miljard dollar. Volgens Dijsselbloem is het vooral een morele kwestie van eerlijk delen. „Dat grote bedrijven eerlijk hun belasting betalen is cruciaal voor de bereidheid bij burgers om ook hun deel bij te dragen.” Recente affaires als die rond de Panama Papers, de deels uitgelekte administratie van juridisch adviesbureau Mossack Fonseca in Panama, hebben het vertrouwen in een eerlijk stelsel ondermijnd.

3. Wat maakt de afspraken omstreden?

Critici van de maatregelen zijn te verdelen in twee overzichtelijke kampen: zij die de maatregelen lang niet ver genoeg vinden gaan en zij die vrezen dat multinationals Europa nu de rug toe keren. Als Europa het braafste jongetje van de klas wil zijn, zegt eenpits-Kamerlid Roland van Vliet (voormalig belastingadviseur), gaat dat ten koste van het vestigingsklimaat. „Dan rent iedereen naar Amerika of naar Azië.” Om die reden wil hij, net als de VVD, alleen belastingafspraken in internationaal verband, zoals de OESO dat ook probeert. „En zelfs keert de VS zich van af.”

Linkse partijen vinden het door Dijsselbloem bereikte akkoord te slap. „Op cruciale onderdelen flink afgezwakt”, klaagt SP’er Arnold Merkies. Zo sneuvelde het schrappen van de zogeheten deelnemingsvrijstelling, een vooral in Nederland populaire fiscale faciliteit. Ook Europarlementariër Paul Tang (PvdA) had liever een minder verwaterde richtlijn gezien. Hij is niettemin niet ontevreden over het resultaat. „Het is de eerste keer dat Europa serieus werk maakt van belastingontwijking.”

4. Is de strijd tegen belastingontwijking nu gestreden?

Ook hier zijn de meningen over verdeeld. Maar op verschillende niveaus worden meer fiscale afspraken voorbereid om verdere ontwijking tegen te gaan. Voorop: OESO, de club van rijke industrielanden. Zij kwamen vorig jaar al met een trits voorstellen die door veel landen (ook buiten de OESO) in toenemende mate worden omarmd. De Tweede Kamer is er voortdurend over in debat – dinsdagavond nog met staatssecretaris Wiebes (VVD).

De Europese Commissie is voor aanscherping van de informatieplicht van multinationals, waarbij zij precies moeten aangeven in welk land ze welke omzet en winst maken. Ook wil zij een zwarte lijst opstellen van belastingparadijzen buiten de EU. Zo ver zijn hun politieke bazen in de lidstaten nog niet, maar het debat erover gaat door.

Zowel het Europarlement als de Kamer bereidt een eigen onderzoek voor naar de achtergronden en consequenties van de Panama Papers. Dat in Den Haag schiet nog niet erg op. De met veel tamtam aangekondigde mini-enquête naar de Panama Papers komt maar niet van de grond. De eerste hoorzittingen die voor deze week waren gepland zijn tot half september uitgesteld.

    • Philip de Witt Wijnen