Triomf voor Italiaanse protestpartij

In Rome won voor het eerst een vrouw. Turijn krijgt een burgemeester van 32. Het is een „revolte uit de onderbuik”.

Virginia Raggi op een korte persconferentie zondagnacht, nadat zeker was geworden dat zij de nieuwe burgemeester van Rome wordt. Foto Remo Casili/Reuters

Met een ware triomf in Rome en een opzienbarende zege in Turijn heeft de populistische antisysteembeweging van komiek Beppe Grillo zondag haar aspiraties onderstreept. „Dit is nog maar het begin, nu is het onze beurt”, zei Grillo zondagnacht uitgelaten. Hij citeerde de onlangs overleden medeoprichter van zijn Vijfsterrenbeweging (M5S): „Rome is de springplank naar de regering. Als we falen, zijn we verneukt.”

In Rome verpletterde de 37-jarige Virginia Raggi, een advocaat die twee jaar gemeenteraadslid is geweest voor M5S, haar tegenstander van de Democratische Partij (PD). Raggi kreeg in de tweede ronde van de burgemeestersverkiezingen 67 procent van de stemmen. „Het is een historisch moment, nu begint een nieuw tijdvak”, zei Raggi geëmotioneerd.

Veel Romeinen zijn de afgelopen tien jaar het vertrouwen in de traditionele linkse en rechtse partijen kwijtgeraakt. De Italiaanse hoofdstad is slecht bestuurd en er loopt een aantal corruptiezaken tegen gemeenteambtenaren, bestuurders van gemeentebedrijven en raadsleden.

Dat speelde allemaal niet in Turijn. Toch moest ook daar de zittende burgemeester, Piero Fassino, oud-minister en een van de kopstukken van Renzi’s PD, buigen voor de kandidaat van M5S: Chiara Appendino, 32 jaar.

Net als Raggi is zij relatief onervaren, maar kreeg zij veel kiezers achter zich met de belofte van een nieuw begin.

De uitslag van de lokale verkiezingen is slecht nieuws voor premier Renzi. Zijn partij won wel in Milaan en boekte opvallende zeges in Varese (bolwerk van de Lega Nord) en in Latina (bolwerk van rechts). Maar in de eerste ronde van de lokale verkiezingen bleek al dat zijn partij de traditionele kiezers in de periferie van de grotere steden aan het verliezen is. Renzi’s strategie om de PD voor centrumkiezers aantrekkelijk te maken, stuit binnen zijn partij op fel verzet.

Renzi had al gezegd dat hij niet zo zwaar zou tillen aan de lokale verkiezingen. Hij richt zijn aandacht op een cruciaal referendum in oktober over hervormingen van het politieke bestel. Daar heeft hij zijn overleven aan verbonden. Maar hij kan niet om het verlies in Rome, Turijn en (al in de eerste ronde) Napels heen. Voor vrijdag is het partijbestuur bijeengeroepen.

De krant La Stampa schrijft over „een revolte die uit de onderbuik komt”. De Corriere noteert dat, waar Renzi drie jaar geleden beloofde de oude garde naar de sloop te brengen, veel kiezers hem nu ook rijp voor de sloop vinden.

Ook al deed Grillo’s M5S maar in een handvol van de plaatsen mee waar deze maand lokale verkiezingen zijn gehouden, de triomfen in zulke uiteenlopende steden als Rome en Turijn onderstrepen hoe groot haar aanhang is geworden.

M5S heeft veel gemeen met protestpartijen elders in Europa. Zo presenteert de beweging zich als een fris alternatief in een vastgelopen politiek bestel. Ook de afkeer van de Europese Unie deelt de M5S met succesvolle partijen als het Front National (FN) in Frankrijk, Syriza in Griekenland en de FPÖ in Oostenrijk. Grillo heeft beloofd een referendum over het lidmaatschap van de EU te organiseren. Maar waar FN en FPÖ vooral op rechts zitten en Syriza en een andere nieuwkomer als Podemos in Spanje op links, trekt de M5S zowel rechtse als linkse kiezers.

De rol van Grillo, nu 67 jaar, is het afgelopen jaar minder prominent geworden. Er is minder energie besteed aan luidruchtige kritiek op het als corrupt omschreven oude bestel. Meer aandacht voor plannen als een minimuminkomen en een hardere aanpak van corruptie en belastingontduiking. Rome en Turijn worden nu de test of de beweging echt kan besturen.

    • Marc Leijendekker