Spieken met je smartwatch

Tentamentijd

Stiekem antwoorden googelen op je smartphone of toetsen delen via Facebook. Nieuwe vormen van spieken vragen om nieuwe manieren van fraudebestrijding.

Tomas Schats

Het leek een normaal tentamen op Rijksuniversiteit Groningen: zwoegende studenten maakten hun toets in een computerzaal, surveillanten hielden hen in de gaten. Tot iemand in het computersysteem zag dat er meer mensen actief waren in de toets dan er studenten in de zaal zaten. Een student bleek de toets stiekem buiten de zaal te maken, om uit het zicht van surveillanten hulpmiddelen te gebruiken. „We hebben de student weten op te sporen en alle computers behalve die in de zaal zijn geblokkeerd”, vertelt een woordvoerder van de universiteit.

Technologie verandert de tentamentijd ingrijpend. Door gadgets en sociale media hebben studenten een nieuw arsenaal aan afkijkmethodes ter beschikking. Universiteiten gebruiken op hun beurt nieuwe technologieën om fraude te bestrijden. „Het is niet dat er meer wordt gefraudeerd dan vroeger”, zegt Annette Peet van SURF, het overkoepelend ict-samenwerkingsverband voor onderwijs en onderzoek. „Doordat technologie continu ontwikkelt, ontstaan steeds weer nieuwe kansen om te frauderen.”

Horlogeverbod

Met de smartphone hebben vrijwel alle studenten toegang tot internet en een hoge kwaliteit camera in hun broekzak. Smartphones worden tijdens toetsmomenten dan ook op nagenoeg alle universiteiten en hogescholen geweerd. Met detectieapparaatjes wordt op mobiele telefoons gecontroleerd. Als iemand internet gebruikt of sms’t, beginnen de scanners te piepen. Erasmus Universiteit Rotterdam inspecteert voor de zekerheid ook bij de toiletten.

Dat is ingewikkelder bij een meer recente gadget, de smartwatch. Op slimme horloges kunnen bijvoorbeeld aantekeningen worden bewaard. Lastig, want smartwatches zijn niet altijd als zodanig te herkennen. „Sommige smartwatches hebben het design van een analoge klok”, zegt de voorzitter van de examencommissie van Universiteit Tilburg Paul Zoontjens. „Zo wordt het voor een surveillant bijna onmogelijk om ze van normale horloges te onderscheiden.” Zijn universiteit begint in september daarom met het weren van alle horloges bij tentamens. Hogeschool Utrecht, Universiteit Twente en Universiteit Maastricht deden horloges al eerder in de ban.

Sommige studenten gaan nog een stapje verder: bij Erasmus Universiteit Rotterdam kwamen surveillanten bij een student een camerapen tegen. Dit soort James Bond-achtige taferelen zijn echter zeldzaam. Pennen verbieden, is de universiteit voorlopig toch wat te gortig.

Ook bij de voorbereiding van tentamens kan technologie worden misbruikt. Via sociale media kunnen studenten eenvoudig antwoorden van toetsen delen. In Algerije besloten autoriteiten uit angst hiervoor zelfs tot een blokkade van Facebook en Twitter (zie kader).

Besloten Facebookgroepen

Ook in Nederland bestaan talloze Facebookgroepen waar onthouden of gefotografeerde tentamenvragen naar medestudenten worden doorgespeeld. Deze groepen kunnen bovendien worden afgeschermd voor buitenstaanders, waardoor ze moeilijk kunnen worden opgespoord.

Christelijke Hogeschool Ede kampte hier enkele jaren geleden mee. „Facebookgroepen zijn niet te bestrijden”, zegt een woordvoerder. „We hebben daarom onder andere ingezet op grotere toetsvragendatabases, zodat studenten minder kans hebben om dezelfde vraag nog eens te krijgen.”

Het opzetten van dit soort toets- en vragenbanken neemt een vlucht. Docenten voeren in een programma vaak duizenden toetsvragen en antwoorden in, daar rollen vervolgens unieke toetsen uit. „Het is nogal een investering, veel opleidingen slaan daarom de handen ineen”, zegt Peet. „Zes universitaire geneeskundeopleidingen maakten samen bijvoorbeeld zo’n databank. Het risico dat studenten vragen en antwoorden gaan uitwisselen is nagenoeg weg. Spieken heeft ook geen zin, je buurman heeft een andere toets.”

Voor tentamens waarbij afkijken nog wel loont, heeft Universiteit Utrecht wat bedacht. 360-graden camera’s hangen binnenkort bij tentamens bovenin de zaal. Surveillanten kunnen met een livestream meekijken en het tentamen wordt opgenomen als bewijsmateriaal tegen fraude.

„Ik denk dat studenten het zo niet meer durven”, zegt onderwijskundige Jan Haarhuis, die zich namens Universiteit Utrecht bezighoudt met technologische vernieuwing. Zelf maakt Haarhuis graag gebruik van techwise studenten. Hij vroeg studenten Informatica bijvoorbeeld een proeftentamen van de opleiding Diergeneeskunde te hacken. Het lukte hen en de toets ging van tafel.

Bij toetsen die in computerzalen worden afgenomen wint verder anti-spiekfolie aan populariteit. Dat is een donker folie die over de schermen wordt geplakt en de kijkhoek verkleint. „Alleen wie kaarsrecht achter het scherm zit, ziet wat er staat”, zegt Peet. „In welke bocht een kwaadwillende student zich ook weet te wringen, spieken wordt heel lastig.”

Surveilleren via de smartphone

Een extra uitdaging vormen toetsen die studenten thuis mogen maken. Dat kan bijvoorbeeld handig zijn voor topsporters in het buitenland, of studenten die online een premaster volgen.

Universiteit Leiden gaat deze mogelijkheid binnenkort aanbieden. Er wordt gecontroleerd op fraude door een techniek waarbij toetsaanslagen worden gemonitord, en het meekijken door de webcam. „Toetsaanslagen zijn net zo persoonlijk als vingerafdrukken”, zegt een woordvoerder van de universiteit.

Veel instellingen gebruiken hiervoor technologie van de Amsterdamse startup ProctorExam. Daarmee kijken surveillanten vanuit een callcenter met studenten mee via de webcam. Nadat de student op een link in een sms’je klinkt, kijkt de surveillant ook mee via de camera in de smartphone. De student identificeert zich voor zijn webcam en richt de camera van zijn smartphone op zichzelf. Onder andere Universiteit van Amsterdam, Hogeschool Rotterdam en Fontys Hogescholen werken met deze technologie.

VTM Nieuws ging langs bij een topsportster die een tentamen deed via technologie van ProctorExam:

Door technologische vernieuwing is fraude in de toekomst nauwelijks nog te voorkomen, vreest Michiel van Diesen, docent bij de opleiding Digital Business Concepts aan Fontys Hogescholen. „Smartwatches zijn al lastig te herkennen, straks krijgen we nog een groter probleem met slimme brillen.”

Het is een van redenen dat hij is begonnen met een gedurfde proef. Studenten geeft hij minder tijd voor hun tentamen, maar ze mogen naar hartelust Google gebruiken. Feitenkennis wordt volgens Van Diesen minder belangrijk, omdat internet altijd bij de hand is. „In hoeverre is het nog noodzakelijk om een heel boek uit je hoofd te leren? We willen dat onze studenten in hun loopbaan vooral zaken als inzicht en creativiteit laten zien.”