Rome naar ‘MS5’, proteststem is alarmsignaal voor Renzi

Een slechte week voor wat de ‘gevestigde politiek’ heet. De impopulaire Franse president Hollande onderging maandag de vernedering dat hij voorverkiezingen moet winnen voor hij zich weer kandidaat mag stellen. De concurrentie zit op links en deels buiten de partij.

Het Britse referendum, donderdag, en de Spaanse parlementsverkiezingen, zondag, worden een succes voor anti-politici. Oók zonder Brexit-winst, en ook als Podemos, kwelgeest van de Spaanse socialisten, geen regering van linkse hardliners kan vormen, hebben regeringspartijen en de traditionele oppositie het initiatief verloren aan anti-Europese anti-establishmentpolitici. Die zullen zich in de hele Unie, op links en op rechts, sterker voelen.

Het is een waarschuwing aan trage en defensieve regeringen elders die een houding zoeken tegenover feitenschuwe critici die onmiddellijk resultaat eisen.

De Italiaanse premier Matteo Renzi, een jonge, centrumlinkse hervormer, werd in 2014 premier met de belofte de economie nieuw leven in te blazen. Hij heeft vooruitgang geboekt, maar de Italianen raken ongeduldig. In de finale van de lokale verkiezingen, zondag, verloor Renzi’s partij Rome en Turijn aan de Vijfsterrenbeweging (M5S), de protestpartij van Beppe Grillo, wiens verzet tegen de euro en immigratie links en rechts stemmen trekt.

In Rome wordt de jonge advocate Virginia Raggi burgemeester, in Turijn de nog jongere manager Chiara Appendino. Beiden hebben beloofd „schoon schip te maken” en „burgemeester van alle burgers” te zijn. Het verlies van Rome is niet onverwacht, gezien het wanbeheer daar en het vertrek van de vorige burgemeester in een corruptieschandaal. Maar het verlies van Turijn, de oude stad van Fiat in het ordelijker noorden, was een schok.

Het is bij elkaar geen reden voor vervroegde verkiezingen; de volgende zijn in 2018. Maar het maakt Renzi wel kwetsbaar bij het referendum in oktober over een grondwetswijziging. Hij wil zo de macht van de senaat beknotten die het politieke systeem op slot houdt. Aan dat referendum heeft de premier zijn lot verbonden.

Dat deze twee vrouwen het mannenbolwerk van de Italiaanse politiek binnendenderen is welkom. Maar het is in de eerste plaats een kans voor M5S te bewijzen dat ze kan besturen. Voor een gooi naar het landsbestuur lijkt het te vroeg. De beweging heeft een incoherent en onbetaalbaar programma: gratis geld voor iedereen. M5S moet ook de fundamentele keuze maken: samenwerken in het parlement (en zo ja met wie) of een protestbeweging blijven. Maar dit zijn geen gewone tijden en als Renzi het initiatief wil terugwinnen, en chaos voorblijven, moet hij haast maken.