Ik kan m’n Turkse bronnen niet bellen. Ze zitten vast

Column

Turkse critici gaan ervan uit dat ze worden afgeluisterd. Bronnen willen je liever niet te woord staan.

We kunnen elkaar gerust ergens ontmoeten. De mensenrechtenadvocaat wil me ook best uitleggen hoe de anti-terreurwet in Turkije in elkaar steekt. Maar een interview geven? Liever niet.

„Mijn man wil dat ik ermee stop”, zegt ze vertrouwelijk als we elkaar na veel mails over en weer treffen. Advocaten die Koerdische activisten, politici en andere advocaten verdedigen, lopen reële kans zelf te worden vervolgd. Zeker nu ze media-uitspraken doen.

„Ik probeer niet te erg op te vallen, juist om dit werk zo lang mogelijk te kunnen blijven doen.”

Ze heeft een dochter van drie. Een paar maanden in de cel in afwachting van een proces is te overzien, zegt ze moedig. „Maar haar een paar jaar de moeder laten missen, nee.” Ik beloof haar niet herleidbaar op te voeren.

Wie dan wel? Een bekende Koerdische advocaat die ik geregeld sprak, Ramazan Demir, zit sinds maart vast. Woensdag begint de rechtszaak tegen hem, op verdenking van betrokkenheid bij een terroristische organisatie (lees: de PKK). Die kan ik nu dus niet bellen.

De deken van de orde van advocaten in Diyarbakir, Tahir Elci, was ook een goede bron. Hij is vlak na een protest tegen de schade aan monumenten in zijn hoofd geschoten en op straat overleden. Toedracht is nog onhelder.

Maandag is Erol Onderoglu aangehouden. Hij vertegenwoordigt ‘Reporters zonder Grenzen’ en voert campagne voor persvrijheid. Bij aanklachten weet hij hoe het zit. Hij heeft met andere prominente mensenrechtenactivisten de toorn van Turkse autoriteiten gewekt door mee te werken aan een campagne voor Ozgur Gundem, dagblad dat zwaar onder vuur ligt om vermeende banden met de PKK.

Het gebeurt steeds vaker dat iemand halverwege een gesprek vraagt de opname even te pauzeren om iets off the record te kunnen toevoegen. Dat zijn meestal de mooiste citaten.

Collega-journalisten zijn nerveus. Wie zijn papieren – verblijfsvergunning, persaccreditatie – niet op orde heeft waagt zich beter niet in de gebieden waar het er echt toe doet, maar waar de regering geen pottenkijkers wil. De kans is dan reëel dat je je in de kijker speelt en je dossier wordt nagevlooid zodat je vernieuwing van je perskaart wel kunt vergeten.

Nu willen de autoriteiten dat journalisten die naar gevaarlijke gebieden gaan zich extra registreren. Die regel was afgeschaft toen Turkije democratischer werd. Nu gebeurt het omgekeerde. De regel geldt nu onder meer voor de grens met Syrië en de provincies waar de meerderheid van de bevolking Koerdisch is en het leger vecht tegen de PKK.

Wie er wel verslag van doet houdt er bij elke reis buiten Turkije rekening mee het land niet meer in te komen. Journalisten gaan er van uit dat ze worden afgeluisterd, soms gevolgd.

Ook buiten de gebruikelijke oorlogszones is de stemming na een reeks terreuraanslagen bedrukt. Eens in de zes weken is er een aanslag in een grote stad. In het stadscentrum waar ik woon is een verhoogde terreurdreiging. Er komt veel minder winkelend publiek. De Arabische toeristen laten zich niet afschrikken. Op de kinderopvang zijn opeens plekken vrij. Een aantal gezinnen heeft besloten te vertrekken nadat een man zich opblies in de drukke winkelstraat Istiklal.

Het was een leerzame lunch met de advocate in een druk café dichtbij haar kantoor. Ze is somber over de mensenrechten, houdt haar ogen open voor banen in het buitenland, hoewel ze niet weg wil. Een interview maak ik niet met haar. Hopelijk komt Ramazan Demir deze week vrij. Dan kan ik hem weer bellen.

    • Marloes de Koning