‘Het ITs is een etalage zonder diepgang’

Het ITs, afstudeerfestival voor theaterstudenten, staat onder druk. Tegenstanders vinden het te commercieel. Zij organiseren nu hun eigen festival, Vuurwerk.

Scène uit de voorstelling The Odyssey, te zien op ITs Festival dit jaar Foto Derk Stenvers

Niet één, maar twee afstudeerfestivals van de theaterscholen dit jaar. Naast het jaarlijkse International Theatre School Festival (ITs), waarop traditiegetrouw de laureaten van de drie belangrijkste Nederlandse theateropleidingen hun werk tonen aan het publiek, hebben drie Amsterdamse regiestudenten nu een eigen festival opgericht, Vuurwerk. Met hun voorstellingen studeren ook de studenten scenografie, productie en theatertechniek van de Amsterdamse Theaterschool af.

De studenten vinden dat het ITs Festival de afgelopen jaren is verworden tot een ‘etalage’ voor cultureel ondernemers. Zij achten het prijzencircus op het festival onwenselijk, daar dit de onderlinge competitie verhardt. Bij de huidige directie, bestaande uit artistiek leider Theu Boermans en directeur Jasminka Beganovic, zou bovendien te weinig aandacht bestaan voor de wensen van de deelnemende studenten.

Eline Arbo, afstuderend regisseur en een van de initiatoren van Vuurwerk, vindt het een taak van haar generatie om de doorgeslagen ‘marktwerking’ in de kunst te doorbreken. „Natuurlijk is er competitie in het werkveld. Maar wij willen ondanks die competitie met liefde naar elkaars werk blijven kijken en met elkaar in gesprek gaan. Bij het ITs van nu is er geen randprogrammering; er zijn geen nagesprekken, geen interviews. Het is geen plek waar je blijft hangen en praten met elkaar. Dat mis ik. Mijn generatie zit straks op de stoel van beleidsmakers, dus dat gesprek moeten we nu beginnen.”

Jan Zoet, directeur van de Amsterdamse Theaterschool, vult aan: „Deze studenten zijn niet naïef, ze weten echt wel hoe hard het er in het werkveld straks aan toegaat. Maar de vraag is of je ze op een afstudeerfestival direct met die harde werkelijkheid wil confronteren, of dat je een inhoudelijk festival wilt organiseren waar makers en publiek de dialoog aan kunnen gaan over kunst.”

Punt van onvrede bij de studenten is ook de internationalisering van het ITs Festival, die als gevolg heeft dat strenger op Nederlandse inzendingen wordt geselecteerd. Kozen de theateropleidingen zelf voorheen de beste voorstellingen, nu maakt de organisatie van het ITs Festival een selectie, op basis van een artistiek plan. Dat plan moet ingediend worden nog voor de voorstelling gemaakt is. „Dan kies je dus niet de beste voorstelling, maar het beste plan”, aldus directeur Zoet.

ITs-directeur Beganovic zegt zich voor te kunnen stellen dat de prijzen extra druk opleveren voor de studenten, maar benadrukt dat een prijs ook extra kansen biedt. „Dat sommige deelnemers die kans krijgen, betekent overigens niet dat we andere studenten niet óók kunnen helpen, bijvoorbeeld met het opbouwen van een netwerk.” Het plan vooraf, legt ze uit, dient om publiek, programmeurs en productiehuizen te informeren over de maker en diens werk. „Als je meer context kunt geven bij een maker, kan dat de belangstelling stimuleren.”

Niet alle Amsterdamse theaterschoolstudenten zijn overgestapt naar Vuurwerk. De studenten mime, dans en acteren spelen dit jaar wel op het ITs Festival. Jan Zoet: „Alle studenten zijn solidair met Vuurwerk, maar ze zijn ook pragmatisch. Vuurwerk heeft een beperkt aantal zalen, ITs heeft meer ruimte. Dat is kenmerkend voor deze generatie: enerzijds gedreven en idealistisch, anderzijds pragmatisch en realistisch.”

Verzoening van de beide stromingen zou kunnen komen in de vorm van een nieuwe artistiek leider, Marcus Azzini, die in 2017 het stokje van Boermans overneemt. In 2001 nam ook hij als jonge regisseur afstand van het ITs Festival en richtte met collega-studenten de Regiedagen op. Azzini: „Ook toen stond het ITs Festival aan de vooravond van een bestuurswissel; twee jaar erna trad Theu Boermans aan. En ook toen stak een soortgelijke onvrede de kop op. Kennelijk voelen studenten haarfijn aan wanneer de tijd rijp is om dingen te veranderen.”

Azzini, ook artistiek leider van Toneelgroep Oostpool, begrijpt de angst van de studenten voor de ‘etalage’ van het ITs Festival. „Een etalage heeft geen diepgang en biedt geen kansen voor ontmoeting en uitwisseling. Het ITs Festival moet wat mij betreft een ‘thuis’ zijn waar we de liefde voor de podiumkunsten met elkaar kunnen vieren. Daarvoor is de dialoog onontbeerlijk.”

    • Annet Veenstra