Kun je zachtjes leren niezen?

Ik was op zolder, het raam stond open. Ik niesde. „Gezondheid!” hoorde ik iemand roepen. Diegene stond beneden op de stoep.

Kan dat niezen niet wat minder? Of anders gezegd: is hard niezen een kwestie van fysiologie, of een gebrek aan beschaving? Harde kennis hierover bestaat niet. Fysiologen beklagen zich keer op keer dat er zo weinig bekend is over de nies.

Toch is het idee dat mensen die hard niezen zich niet weten in te houden, wijd verbreid. Op een internetforum waar deze vraag negen jaar geleden speelde, vond iemand hard niezen „nogal onbeschoft” en een ander dacht dat „sommige mensen hun nies mooier maken dan het is”.

En dat niet alleen, ze wisten ook al wat voor mensen dat zijn. „Die damned extraverts!” Waarna de hardniezers, die zich ook wel loud and proud noemen, terugsloegen met: „Het zijn de verdomde introverts” en dat ze nooit, nooit, een vrouw zouden daten die van haar nies een beknepen ‘tsjoe’ maakt. Denk dus maar niet dat een nies gewoon een fysiologisch verschijnsel is – er wordt iets gecommuniceerd, of in ieder geval denken de toehoorders dat.

Fernando Poyatos neigt ook naar dat standpunt. De Spaanse Canadees schreef het driedelige standaardwerk Non-verbal communication across disciplines (2002). Hij wijdt een hoofdstuk aan niezen, en noemt de ‘vocalisatie’ ervan – het TSJOE!- of TSJIE!-geluid - „onnodig”. „Het hangt samen met persoonlijkheid, humeur, opleiding en sociale status, en andere variabelen”, speculeert hij in een e-mail. „En andersom: sommige mensen onderdrukken hun niezen ook zo sterk dat het ridicuul wordt.” Maar hoe het dan samenhangt, nee, dat weet hij ook niet.

Vocaal niezen

Sommige mensen beweren zelfs dat vocaal niezen aangeleerd is, maar dat lijkt onwaarschijnlijk. Zie de Youtube-video ‘Funny Babies Sneezing’: van 29 gefilmde baby’s maakten er 12 een of andere klank (meestal een zacht ‘ie!’).

En de transcriptie van een nies is in alle talen ongeveer hetzelfde, van apschoo! tot echwi! (Lees het na op Wikipedia bij ‘cross-linguistic onomatopoeias’.)

Dat geluid zal dus wel een normale menselijke trek zijn. Maar kan het ook minder?

Het gevoel zegt dat dat lastig is. Ten eerste: niezen komen vaak onverwacht. Het plotse uitbreken in genies is zo typisch, dat er een complete bijgelovige traditie op is gebouwd. De oudste vermelding ervan is in Homerus’ Odyssee (8ste eeuw voor Christus). Als Penelope wenst dat haar knecht haar man Odysseus snel thuisbrengt, moet haar zoon Telemachus plotseling niezen. Dat ziet ze als een goed voorteken. „Dat voorspelt niet veel goeds voor de vrijers!”

En ten tweede: niezen is een heel krachtige ademstoot. In 2010 beschreef The Lancet een vrouw die door te niezen acuut blind was geworden – bij het niezen was er lucht in haar oogholte geslagen. En een Japanse onderzoeker schatte de luchtsnelheid bij een nies op 150 tot 1.450 kilometer per uur.

Toch niezen veel mensen harder als ze alleen zijn. Althans: vorig jaar was er een Britse enquête waarin 94 procent van 2.000 ondervraagden dat zei. Het was een onderzoek voor de bühne van het Britse neusspraymerk Olbas, er is niet eens een rapport, maar het geeft toch te denken.

De meeste mensen kunnen hun niezen dus blijkbaar inhouden, als de etiquette erom vraagt. Misschien zijn die anderen ontremde ongelikte beren. Misschien hebben ze een ongewoon krachtige en snelle niesreflex. We komen er hier niet uit.

    • Hester van Santen