Tegendemonstreren is een serieus spel

“Je moet iets leuks bedenken waarmee je ze een beetje kunt hinderen, waar je misschien de pers mee kunt halen”

Foto's Roos Pierson

Ze zijn met z’n twintigen en ze dragen zwarte capuchontruien, zonnebrillen, sjaals voor de mond. Het ziet er niet vriendelijk uit. De groep komt aangemarcheerd door het statige Park Valkenberg. “Racisten! Fascisten!” Dit zijn niet de demonstranten, dit zijn de tegendemonstranten.

Ze proberen het Kasteelplein te bereiken, waar de Pegida-demonstratie net is begonnen. Ongeveer vijftig mensen luisteren naar toespraken “tegen de islamisering”. De aanleiding voor de bijeenkomst is de inrichting van asielzoekerscentra in Noord-Brabant. Achter op het plein staat al een clubje tegendemonstranten. Door te blazen op schelle fluitjes en door rozen uit te delen uiten zij hun ongenoegen.

Fotograaf Roos Pierson Breda 18-06-2016 Pegida Demonstratie.Mogelijke series: Een dag verslag van de demonstratie. Pegida demonstranten. De belachelijke hoeveelheid politie die aanwezig is. en de anti-pegida demonstranten.

Dan klinkt door een megafoon, gericht aan de tegendemonstranten: “U wordt verzocht deze plek te verlaten.” Zaterdag zijn er in totaal 24 opgepakt wegens het “niet voldoen aan het bevel of vordering”, zegt een woordvoerder van de politie.

Tegendemonstreren is een serieus spel. Op een website biedt ‘Laat Ze Niet Lopen’ informatie over aanstaande “extreemrechtse” demonstraties die volgens hen van een tegengeluid moeten worden voorzien. Je kunt er het telefoonnummer vinden van een advocaat, voor als je wordt opgepakt. Het is bekend dat vooral de fanatieke aanhang van de Anti Fascistische Actie (AFA) zich via dit platform organiseert.

De Bredase activist Janus van Engelen (29) staat op de Hoge Brug, waar ‘liefdesslotjes’ aan worden gehangen. Het uitzicht: minstens vijf ME-busjes, politie te voet, te paard, te fiets en in een rubberboot. Vandaag monitort Van Engelen het aantal arrestaties onder de tegendemonstranten. Naar schatting zijn er in de stad in totaal ruim honderd demonstranten actief, de politiemacht lijkt minstens net zo groot.

“Je moet iets leuks bedenken waarmee je ze een beetje kunt hinderen, waar je misschien de pers mee kunt halen”, zegt Van Engelen. Als “een duveltje uit een doosje” kwam hij bij een eerdere demonstratie al eens uit een kliko tevoorschijn met een spandoek. Vanwege zijn overheidsbaan wil hij in dit artikel alleen onder zijn activistennaam opgevoerd worden.

Verderop moet de Pegida-demonstratie nog beginnen. Er zijn in Nederland volgens Van Engelen sinds Pegida en de komst van azc-protestgroepen steeds vaker demonstraties die een tegengeluid behoeven. “Vroeger demonstreerden we vooral tegen clubs zoals de Nederlandse Volks-Unie, die gaan maximaal drie keer per jaar de straat op.” Pegida heeft dit jaar meer dan tien keer gedemonstreerd.

Roos Pierson

Van Engelen constateert dat ook “de tegenbeweging” gegroeid is. “De activistische kern is niet groter geworden, maar vanuit de maatschappij is er meer tegengeluid.” Hij doelt bijvoorbeeld op de Bredase advocaat die vandaag in de stad knuffels uitdeelt en op de tocht die in de avond gehouden wordt, waarbij mensen met een bezem symbolisch de route van Pegida schoonvegen. Er is een verzoenend diner en een samenwerkingsverband van lokale politieke partijen doneert geld aan instanties die vluchtelingen helpen. Dat moest eigenlijk een sponsorloop worden: één euro voor iedere Pegida-demonstrant, maar het risico van een te hoog bedrag wilden veel donateurs toch niet nemen.

Dat er vijf tegenacties zijn is uniek. Maar de tegendemonstranten van AFA zijn er vrijwel altijd bij. De groep die de Pegida-demo door het park probeer te bereiken, is snel en grondig weggedreven door een linie ME’ers. Een oudere man die met zijn fiets aan de hand een wandeling maakte, moest snel, snel, “dóórlopen”.

Kat-en-muisspel

“Het is een soort rituele dans”, vindt Jaap van Beek van onderzoeksgroep KAFKA. De antifascistische organisatie volgt demonstraties van Pegida en brengt in kaart wie er aanwezig zijn. Van Beek was vroeger vaak bij tegendemonstraties. Het kat-en-muisspel waarbij tegendemonstranten steeds opnieuw proberen een demonstratie te verstoren en de politie dat weer probeert te verhinderen, is ook het gevolg van een beleidsverandering, constateert Van Beek.

In de jaren negentig werden demonstraties van extreem-rechts bijna altijd verboden wegens het risico op wanordelijkheden, ook wegens verwachtte tegendemonstraties. “Maar dat verbod heeft de NVU uitgevochten voor de rechter”, zegt Van Beek. “En sinds begin deze eeuw mogen extreemrechtse demonstraties weer.” Sindsdien richt de “repressie” zich op de tegendemonstranten en niet op de demonstratie. “Het recht van manifestatie wordt beschermd.”

Roos Pierson

In de historische Sint Annastraat zijn vijf tegendemonstranten ingesloten door agenten. Ze worden gefouilleerd. Even ervoor stonden de “antifascisten” in een kringetje en schreeuwden ze iets over fascisme in de richting van de Pegida-optocht. “Die vind ik óók agressief klinken”, zegt Connie Goos (55), die om de hoek een boekwinkel heeft. “Waarom kunnen ze er niet iets leuks ludieks tegenover stellen?” Een sms’je van Van Engelen, die ergens anders in de stad is:

“Er is sprake van random arrestaties. Manhunt.”

Advocaat Ineke van den Brûle verdedigt veel demonstranten. “Op deze schaal arrestaties verrichten is een manier om mensen monddood te maken die een tegengeluid laten horen.” Provocatie kan leiden tot confrontatie, die de politie op deze manier mogelijk wil voorkomen, weet Van den Brûle. “Maar je kunt je afvragen wie er nou aan het provoceren is, met zoveel agenten op straat.”

    • Kim Bos