Leen slim, of leen niet

Het afsluiten van een lening bij de bank kan tot een financieel drama leiden. Negen tips die dat kunnen voorkomen.

Illustratie xf&m

Even geld nodig? Een persoonlijk krediet kan dan een uitkomst zijn. Het lijkt door alle negatieve publiciteit alsof het aangaan van zo’n lening een snelle en onafwendbare route naar de goot is.

Afgelopen lente sprong het consumentenprogramma Kassa bijvoorbeeld in de bres voor een Nederlands stel met een doorlopend krediet bij Interbank. In een periode dat de marktrente daalde naar historisch lage niveaus, steeg de variabele rente op hun lening tot boven de 12 procent. Overstappen kunnen ze vergeten: geen bank die op het armlastige oudere koppel zit te wachten. En zo zijn er meer verhalen. Toch hoeft een persoonlijke lening niet tot financiële problemen te leiden, als je op een aantal zaken let.

1 Gebruik spaargeld als dat kan

Een aankoop doen met spaargeld is altijd goedkoper dan een lening afsluiten. Een lening kost al gauw 5 procent rente per jaar, terwijl je over je vrij opneembare tegoed op een spaarrekening maximaal 0,9 procent rente krijgt. Als je je spaargeld inzet, kost het je slechts die 0,9 procent.

Gebruik je een spaarbedrag dat boven de heffingsgrens van 24.437 euro uitkomt (48.874 euro met partner), dan ben je helemaal voordelig uit. Over dat bedrag zou je anders 1,2 procent vermogensrendementsheffing per jaar moeten betalen. Houd wel een buffer aan voor als de (echte) nood aan de man komt.

2 Kies voor aflopend krediet

Een doorlopend krediet kan verleidelijk zijn: je kunt een afgesproken bedrag opnemen en aflossen wat en wanneer je maar wilt. Maar voor het rentetarief ben je overgeleverd aan de grillen van de aanbieder: dat is variabel. Een aflopend persoonlijk krediet heeft een vaste rente, looptijd en aflossingsschema. Minder vrijheid dus, maar dat is volgens Marcel Warnaar van budgetinstituut Nibud juist gunstig. „Daarmee leg je jezelf discipline op. Het risico van een doorlopend krediet is dat je blijft lenen, de schuld nooit weggaat en de rente maar doortikt.”

In de wandelgangen van de financiële wereld wordt het doorlopende krediet dan ook vaak bestempeld als eeuwigdurend krediet, zegt kredietexpert Jan Klinckenberg van de Consumentenbond.

3 Kies een laag, duidelijk rentetarief

De tarieven voor een persoonlijk krediet verschillen sterk. Voor een lening van 20.000 euro, af te betalen in drie jaar, kun je bij Rabobank-dochter Freo bijvoorbeeld terecht voor 4,4 procent rente, terwijl je bij ABN Amro volgens vergelijkingssite Independer bijna het dubbele betaalt.

Maar vergelijkingssites zeggen niet alles. Een aantal aanbieders openbaart het precieze rentetarief pas nadat je de lening hebt aangevraagd. De hoogte hangt af van jouw kredietwaardigheid, en dat is volgens Klinckenberg van de Consumentenbond een ondoorzichtig proces. Hij zou kiezen voor een bank die iedereen hetzelfde tarief biedt, vaak zijn dat de internetaanbieders. Omdat zij het risico dat ze lopen op wanbetaling niet kunnen compenseren met hoge tarieven, zullen zij voorzichtiger zijn in het accepteren van klanten. Dat werkt als een soort zelfbescherming, vindt Klinckenberg. „Stap naar de partij met het laagste eenheidstarief, dat is op dit moment Freo. Word je niet geaccepteerd? Krab dan nog eens drie keer achter je oor of je die lening wel moet willen.”

4 Leen alleen voor de lange termijn

Zorg dat de looptijd van de lening aansluit bij het product waarvoor je het geld nodig hebt. „Niets is zo vervelend als iets afbetalen wat je al niet meer hebt”, zegt Warnaar van het Nibud. Bijvoorbeeld een tweedehandsauto die na een jaar kapot is, maar waarvoor je een krediet van drie jaar bent aangegaan. Of een vakantie, waarvan je de lol al hebt gehad en waarvoor je nog een jaar lang moet sappelen.

Ga dus bij voorkeur alleen een lening aan voor iets wat je echt nodig hebt, zeg een computer of een dakreparatie, of een investering in de toekomst, zoals een opleiding.

5 Verzeker het overlijdensrisico apart

Een overlijdensrisicoverzekering is meestal verplicht. De drie grote banken, ABN Amro, ING en Rabobank, schelden de schuld bij overlijden kwijt. Maar daarvoor betaal je, met een hoger rentetarief. Klinckenberg becijferde dat het voordeliger is om voor een aanbieder met een laag tarief te kiezen en apart een overlijdensrisicoverzekering af te sluiten. Hij zette een lening van 25.000 euro via de Rabobank (inclusief verzekering) af tegen een even hoge lening bij de goedkopere dochter Freo waarbij hij de kosten optelde van een losse verzekering bij Klaverblad Verzekeringen. Hij kwam op een totale besparing van ruim 2.000 euro over een looptijd van vijf jaar.

6 Zorg dat vervroegd aflossen gratis is

Let op dat je de lening zonder kosten vervroegd mag aflossen. Dat mag bij de meeste partijen, maar er zijn uitzonderingen. Als je een boete moet betalen, is die overigens niet al te hoog: bij een resterende looptijd van meer dan een jaar mag die maximaal 1 procent van het afgeloste bedrag bedragen. Maar het blijft jammer.

7 Betaal geen kosten voor advies

De adviseur mag voor bemiddeling bij de lening geen kosten in rekening brengen, ook niet voor het oversluiten van een lening naar een goedkopere aanbieder. Voor advies over een verzekering zoals een overlijdensrisicoverzekering mag hij maximaal 500 euro vragen, maar dat advies is niet verplicht. Als je daar niet van gediend bent, maak dat je adviseur meteen duidelijk. Of doe via internet rechtstreeks zaken met de aanbieder.

8 Mijd flitskredieten

Bij een flitskrediet leen je kortstondig een klein bedrag tegen een torenhoge rente. Voor de geleende 100 euro moet je bijvoorbeeld na twee weken 125 euro terugbetalen. Nooit doen. Banken mogen dit ook niet aanbieden: de wettelijk vastgestelde, maximale rente bedraagt op dit moment 14 procent. Toch duiken er, bijvoorbeeld uit het buitenland, nog wel eens aanbieders op met zulke producten.

9 Eerst proefdraaien

Vraag je af: kun je het straks opbrengen om elke maand weer de aflossing plus rentebetaling voor een persoonlijk krediet over te maken? Check de Risicometer Lenen op de site van het Nibud. En dé manier om erachter te komen is proefdraaien. Reken uit wat je maandlasten zullen zijn, en zet dat bedrag gedurende een paar maanden trouw opzij. Als dat niet lukt, niet doen. Geen enkel probleem? Dan is een krediet best. Al is het ook een idee om, mocht de uitgave nog even kunnen wachten, het spaarzame regime door te zetten en het bedrag zelf bij elkaar te sparen.

    • Lizanne Schipper