Opinie

    • Piet Borst

Geklets over kwakgeld

Vuurwerk zou het worden op 12 mei, de confrontatie tussen de Vereniging tegen de Kwakzalverij en ZonMW, de medische onderafdeling van NWO. ZonMW heeft een zwak voor alternatieve geneeswijzen en wil het onderzoek op het grensgebied tussen regulier en alternatief gaan bevorderen. Daartoe heeft dit boegbeeld van de Nederlandse medische wetenschap in de afgelopen jaren 2 notities uitgebracht. Helaas hadden de kwakdokters daar flink aan meegeschreven en het resultaat was wetenschappelijk ver onder de maat en een blamage voor NWO.

Uiteraard viel de flirt van ZonMW met alternatief niet in de smaak bij de Vereniging tegen de Kwakzalverij die ZonMW prompt haar jaarlijkse Kackadorisprijs uitreikte, de poedelprijs voor de organisatie of persoon die het meeste heeft bijgedragen aan de bevordering van de kwakzalverij. Dat viel niet goed bij ZonMW. Na enig gehakketak besloten de kemphanen om een symposium te organiseren, waarbij de meningsverschillen beschaafd en wetenschappelijk verantwoord zouden worden geanalyseerd.

Zo ging ik naar Den Haag, mij al verkneukelend op vuurwerk. Het symposium begon goed met een voordracht van een relatieve buitenstaander, de internist-endocrinoloog-wetenschapsfilosoof, professor Olaf Dekkers uit Leiden. Hij onderstreepte dat zinnig onderzoek alleen gedaan kan worden aan therapieën die een minimale plausibiliteit hebben: het is zinloos om therapieën te toetsen die wetenschappelijk gezien onzinnig zijn, want ook een positief resultaat gelooft niemand. De wetenschap heeft solide kennis opgeleverd en we gaan die niet overboord zetten om een mallotig resultaat in te passen. Daarmee was veel van het voorgenomen onderzoek over alternatieve therapieën al overbodig geworden.

Wat kun je dan wel zinnig onderzoeken? Uiteraard medische folklore, waar best iets in zou kunnen zitten. Een goed voorbeeld is het nieuwste middel tegen malaria, artemisinine. Dat is opgediept uit een ratjetoe van Chinese kruiden door een vasthoudende Chinese onderzoekster, Tu Youyou, die daar vorig jaar de Nobelprijs voor heeft gekregen. De natuur zit vol gifstoffen, die van pas komen als geneesmiddelen, digitalis, taxol, de lijst is eindeloos. Wel is altijd veel onderzoek en chemische verbetering nodig om zo’n ‘natuurkruid’ geschikt te maken voor patiënten en meestal zijn er betere alternatieven chemisch te maken. Uw huisarts geeft U niet het natuurproduct penicilline G, dat door gist wordt geproduceerd, maar ampicilline, amoxicilline of een andere penicilline-analoog.

Dekkers zag nog twee andere onderwerpen voor onderzoek op het grensvlak van alternatief en regulier: wat brengt mensen er toe om naar een alternatieve genezer te gaan en wat leveren die bezoeken op? Ook dat onderzoek lijkt me niet urgent. Het antwoord op deze vragen is bekend, en trouwens in mijn columns geregeld aan bod gekomen. Meer onderzoek gaat ons niet veel nieuws leren. Het argument van ZonMW dat kwaktherapieën onderzocht moeten worden, omdat zoveel Nederlanders daar gebruik van maken, vind ik niet sterk. Veel Nederlanders raadplegen hun horoscoop, maar daarom gaat NWO nog geen geld steken in astrologie-onderzoek.

Na Dekkers verzandde de middag snel. Een proefdierdeskundige vertelde ons over het belang van goed opgezette proefdierexperimenten, maar wie is daar tegen? Van de derde spreker is mij alleen bijgebleven dat het Amerikaanse National Institute of Health 285 miljoen dollar gespendeerd heeft aan onderzoek van alternatieve geneeswijzen, alleen al in 2015. De spreker vond dat niet veel, maar ik wel. Wij zouden die 285 miljoen hier goed voor serieus biomedisch onderzoek kunnen gebruiken. Wat de spreker er niet bij vertelde was dat niemand gelukkig is met deze besteding van Amerikaans belastinggeld. De onderzoekers niet, omdat het besteed wordt aan onderzoek van therapieën met een lage plausibiliteit en gebaseerd op onzinnige aannamen. En zeker de senatoren niet, die met geoormerkt geld dit onderzoek hebben afgedwongen, want het heeft bijna alleen negatieve resultaten opgeleverd en nimmer de beoogde bevestiging van hun geloof in alternatief.

Ik was naar Den Haag gekomen voor een stevige discussie over de twee ondermaatse notities van ZonMW en over de vraag of ZonMW schaars onderzoeksgeld moet besteden aan de zoveelste herhaling van al het mondiale onderzoek van alternatieve therapieën. Dat is geen triviale vraag, want er resteert in Nederland nog weinig geld voor basaal onderzoek na de drastische bezuinigingen door de kabinetten Rutte. Wie onderzoek doet dat niet op het terrein ligt van lokale industrie of charitatieve instellingen is aangewezen op NWO en daar is het toekenningspercentage van subsidie-aanvragen voor fundamenteel biomedisch onderzoek gedaald tot 5 procent. Dat is het laagste percentage in de beschaafde wereld. Uitstekende Nederlandse onderzoekers zien hun lab hier nu verpieteren of zijn gedwongen naar het buitenland te trekken. Niet het moment om geld aan triviale zaken uit te geven. Ik kwam voor vuurwerk over deze prangende kwesties, maar het vuurwerk bleek nat. Een kans gemist.

Dit is mijn 239ste column in deze hoek en ook mijn laatste. Ik dank alle lezers die mij in de afgelopen 23 jaar aardige brieven, kritiek en suggesties hebben toegestuurd en alle anonieme experts die mijn columns vooraf hebben gelezen en mij voor fouten hebben behoed.

    • Piet Borst