Moord op Lagerhuislid werpt schaduw op Brexit-campagne

Moord op Lagerhuislid De campagnes voor en tegen Brexit – uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, werden donderdag meteen stilgelegd na de moord op Lagerhuislid Jo Cox. Toch was onduidelijk of de moord daar iets mee te maken heeft. Een man (52) werd gearresteerd.

Foto Jon Nazca/Reuters

Een aanslag op de kern van wat Britse parlementsleden doen. Zo kan de moord donderdagmiddag op Lagerhuislid Jo Cox (41) worden omschreven.

Politieonderzoek op plek waar Lagerhuislid Jo Cox donderdag werd neergeschoten en gestoken, bij de bibliotheek van Birstall, een dorp ten zuiden van Leeds. Ze overleed op weg naar het ziekenhuis.Foto OLI SCARFF/AFP

De Labour-politica werd neergeschoten en -gestoken buiten de bibliotheek in Birstall, een dorp ten zuiden van Leeds, waar ze haar wekelijkse spreekuur voor inwoners van haar kiesdistrict hield. Die spreekuren zijn de momenten waarop Britten direct contact hebben met hun Lagerhuisleden. Cox overleed op weg naar het ziekenhuis.

De politie van West Yorkshire, die een 52-jarige man arresteerde, gaat vooralsnog uit van een „opzichzelfstaand incident dat bredere gevolgen heeft”. Zij wilde niet speculeren over motieven, noch maakte zij de identiteit van de dader bekend.

Lagerhuislid van Labour werd vlak na haar spreekuur vermoord

Sommige ooggetuigen meldden aan Britse media dat de man ‘Britain First’ of ‘Put Britain first’ riep. Het eerste is de naam van een extreem-rechtse groep, het tweede een oproep eerst aan Britten te denken, wat zou kunnen wijzen op haar werk voor Syrische vluchtelingen, of haar campagne de Britten binnen de EU te houden. Andere ooggetuigen zeiden dat Cox een ruzie probeerde te sussen.

Het directe gevolg van de moord is dat de campagne voor het EU-referendum tot in elk geval zaterdagochtend is opgeschort. Indirect gevolg is mogelijk dat Lagerhuisleden voorzichtiger zullen worden. Donderdagavond kregen zij extra instructies van veiligheidsdeskundigen.

Alle Lagerhuisleden, van diegenen op de achterste bankjes in het parlement tot de ministers, inclusief premier David Cameron, houden spreekuren in hun kiesdistrict. De kiezer – of die nu op de politicus heeft gestemd of niet – krijgt persoonlijk aandacht en hulp.

Cox werd vermoord na afloop van haar spreekuur. Labour-leider Jeremy Corbyn zei donderdag:

„Jo overleed terwijl ze haar publieke plicht deed, die het hart van onze democratie vormt, het luisteren naar en vertegenwoordigen van de mensen die haar hadden gekozen.”

Vaker bedreigingen

Hoewel bedreigingen van Lagerhuisleden veel voorkomen – uit onderzoek begin dit jaar bleek dat 41 procent van hen weleens was bedreigd – vinden aanslagen zelden plaats. De laatste moord op een zittend Lagerhuislid was in 1990.

De laatste aanslag had plaats in 2010, toen Lagerhuislid Stephen Timms (Labour) in de buik werd gestoken door een 21-jarige geradicaliseerde studente, die wraak zocht voor de oorlog in Irak. Tien jaar eerder werd Nigel Jones (Liberaal-Democraat) met een zwaard aangevallen door een man die meende dat het parlementslid verantwoordelijk was voor zijn werkloosheid, scheiding en dakloosheid. Jones’ assistent, Andrew Pennington, werd bij de aanval gedood.

Eind vorige eeuw, tijdens de Troubles, de bloedige burgeroorlog in Noord-Ierland tussen nationalisten – zij die één Ierland willen – en unionisten – zij die bij het Verenigd Koninkrijk willen blijven – kwamen aanslagen vaker voor. Bij een bomaanslag door het Ierse Republikeinse Leger (IRA) in Brighton kwamen vijf mensen om, onder wie Lagerhuislid Anthony Berry (Conservatief).

Cox zat nog maar een jaar in het Lagerhuis namens het district Batley and Spen. Ze noemde zichzelf „een trotse Yorkshire-meid”, was de eerste in haar familie die naar de universiteit ging. Na haar studie sociale en politieke wetenschappen in Cambridge werkte ze als adviseur voor Labour-Lagerhuisleden, en als campagnedirecteur voor de groep Britain in Europe.

Ze voerde campagne voor EU

Haar voorlaatste werkdag bestond ook uit campagnevoeren voor Europa. Met haar echtgenoot Brendan en twee kinderen nam ze deel aan een demonstratie op de Theems woensdag, tegen een actie die de UK Independence Party daar met vissers voerde voor een Brexit. „Mijn man & kinderen in de strijd om de Theems – omdat we sterker In zijn”, tweette ze bij een foto van de familie in een rubberbootje.

„Jo geloofde in een betere wereld, en ze vocht daar iedere dag voor met een energie, en een animo voor het leven die de meeste mensen moe zou maken”, schreef Brendan Cox in een verklaring. Voor zijn vrouw in de politiek inging, werkte ze onder meer voor de liefdadigheidsinstellingen Oxfam, Save the Children en de Kinderbescherming.

    • Titia Ketelaar