Ieren willen zachte grens met Noord-Ierland houden

Brexit Het komend referendum over het mogelijk uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie baart Ierland zorgen: geweld kan herleven en de economie kan schade oplopen.

De Ierse premier Enda Kenny praat met Ieren in Liverpool. Hij is de enige buitenlandse regeringsleider die op Britse bodem campagne voert. Hij is tegen een Brexit. Foto Hollandse Hoogte

‘Schadelijk”. In een korte toespraak woensdagavond in Londen gebruikt Martin McGuinness, vicepremier van Noord-Ierland, het woord zo vaak dat er geen twijfel over kan bestaan.

Een Brits vertrek uit de Europese Unie zou voor Noord-Ierland betekenen dat er opnieuw een fysieke scheiding komt op het Ierse eiland. De grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek is dan immers de buitengrens van de EU.

Dat kan potentieel aanzienlijk riskanter zijn voor het Verenigd Koninkrijk dan een hernieuwde roep om onafhankelijkheid in Schotland, die ongetwijfeld volgt op een Brexit. Hoewel het sinds 1998 officieel vrede is in Noord-Ierland, zijn er nog altijd gewapende groeperingen die streven naar één verenigd Ierland.

De zachte grens nu – er is geen paspoortcontrole – is hun al een doorn in het oog. Een harde grens – met controleposten, zoals tijdens de bloedige burgeroorlog in de jaren zeventig en tachtig – zou in het ergste geval herleving van het conflict betekenen tussen nationalisten, die één Ierland willen, en unionisten, die bij het Verenigd Koninkrijk willen blijven horen.

Democratische verplichting

In een gunstiger geval zal een Brexit leiden tot de roep uit nationalistische hoek om een referendum over eenwording van Ierland. McGuinness noemde het een „democratische verplichting”. Maar ook dat zal onrust in Noord-Ierland veroorzaken.

Maar niet alleen het risico van geweld baart zorgen. De open grens nu, en het feit dat beide landen EU-lid zijn, betekent dat het recht van vrij verkeer van personen en goederen optimaal wordt benut. Een Brexit betekent wellicht handelsbarrières en visa.

Al zegt de Britse minister voor Noord-Ierland, en een van de kopstukken in het pro-Brexit-kamp dat de grens „zo vloeiend kan blijven als nu”. Die mening wordt gedeeld door de Democratic Unionist Party (DUP) en de Noord-Ierse premier, Arlene Foster. Alle andere Noord-Ierse partijen zijn voor Blijven.

„De Brexiteers zeggen dat er geen grens komt. Maar ze willen tegelijkertijd immigranten tegenhouden. Hoe zit dat?”, zegt Colum Eastwood van de Social Democratic and Labour Party. En:

„Waarom zouden werkgevers hier nog komen als wij niet in de EU zitten? Dan gaan ze naar Dublin. Of als ze naar het Verenigd Koninkrijk willen: naar Londen.”

De denktank Centre for Cross Border Studies concludeerde begin dit jaar dat het Goede Vrijdag-vredesakkoord uit 1998 kan worden aangepast. Maar dat betekent dat het moet worden opengebroken, en de relaties tussen unionisten en nationalisten zijn nog altijd fragiel. En de Ierse en de Britse regering zullen dan misschien nog wel de „vriendelijke buren” uit het vredesakkoord zijn, maar geen „partners in de Europese Unie” die streven naar coöperatie.

Dat is waarom de Britse oud-premier Tony Blair (Labour) en John Major (Conservatieven) samen naar Belfast gingen om jonge Noord-Ierse kiezers op te roepen vóór Blijven te stemmen.

Het is ook waarom Enda Kenny, premier van Ierland, als enige buitenlandse regeringsleider op Britse bodem campagne voert. Donderdag noemde hij de beslissing over het EU-lidmaatschap „de belangrijkste voor de toekomst van dit eiland sinds we allemaal instemden met het Goede Vrijdag-akkoord.”

De Ierse premier heeft nog een reden tot zorg. De handel tussen Ierland en het Verenigd Koninkrijk bedraagt ruim 1 miljard euro per week. „Een Brexit zal die handel met 20 procent of meer reduceren”, waarschuwde het Economic and Social Research Institute in Dublin vorig jaar. Voor een land dat net uit een economische crisis is gekrabbeld, was dat ontnuchterend leesmateriaal. Een speciaal team van Ierse ambtenaren houdt zich al maanden bezig met de vraag hoe de gevolgen van een Brexit zo klein mogelijk kunnen worden gehouden.

Maar Kenny kan de stemming wel enigszins beïnvloeden. Door een historische uitzondering mogen Ieren in het Verenigd Koninkrijk donderdag stemmen. De schattingen over de precieze aantallen lopen ver uiteen, maar in Engeland, Wales en Schotland wonen zeker een half miljoen Ieren.

    • Titia Ketelaar