Recensie

De achterkant van een schilderij is ook boeiend

Verso (Girl with Pearl Earring)

Vik Muniz (São Paulo, 1961) beschouwt schilderijen als „klokken aan de muur, die je niet alleen de tijd vertellen, maar je ook laten nadenken over de tijd”. Muniz is geïnteresseerd in de conservering en het verouderingsproces en in de sporen van restauratie. Hieraan is af te lezen hoe schilderijen door de eeuwen worden begrepen en gewaardeerd. Conservatoren en restauratoren zijn daarom volgens Muniz een soort „klokkenmakers”, die ervoor zorgen dat de klokken de tijd blijven aangeven.

Muniz houdt van de achterkant van schilderijen, want daar zijn de sporen van de tijd onverhuld zichtbaar. Neem de achterkant van Da Vinci’s Mona Lisa. Als een oude dame is het paneel van populierenhout (77 x 53 cm) ingesnoerd in een korset van houten latten met metalen strips en elektronische bedrading.

Dat de achterkant van de Mona Lisa er zo uitziet weten we omdat Muniz de achterkanten van schilderijen namaakt en ze presenteert als kunstwerken.

Muniz kopieert de achterkanten niet maar zo’n beetje. Nee, dit laat hij uiterst minutieus doen door een team van experts. Exact dezelfde materialen worden gebruikt, ieder krasje of gaatje, ieder oud etiket of label met informatie over waar het werk is tentoongesteld, wordt nagemaakt. Soms moet een stuk doek speciaal worden geweven bij een weverij in New York. Zoals voor Rembrandts Anatomische Les, dat in de 19de eeuw opnieuw werd bedoekt met linnen in een bijzonder visgraatpatroon.

Muniz exposeert vijftien Verso’s in het Mauritshuis. Het museum gaf opdracht tot de vervaardiging van de achterkanten van zes schilderijen, waaronder Het puttertje van Carel Fabritius en Vermeers Meisje met de parel.

De Verso’s van Muniz zijn te plaatsen in de geschiedenis van het modernisme, toen schilders, beginnend met Mondriaan, het zelfstandige object-karakter van het schilderij benadrukten, in plaats van het schilderij als afbeelding. Dit doet Muniz ook, waarbij hij nog een extra betekenislaag aanbrengt, die van de geschiedenis van restauratie-opvattingen, waarvan de sporen onverhuld op de achterkant zichtbaar zijn. Jammer is wel dat er geen originele achterkant aanwezig is. Daarmee zou de kwestie van origineel versus kopie, een ander groot thema uit de moderne kunst, onder de aandacht zijn gebracht.

    • Janneke Wesseling