Afrikaanse romans lezen op plot of op stijl?

Chinua Achebe Beoordelen critici niet-westerse romans op authenticiteit en niet op literaire waarde? Maakt dat uit? Als proef twee recensies van hetzelfde boek – met andere criteria.

Beeld IStock

Lang werd Afrikaans proza, ongeacht uit welk deel van het continent, gezien als materiaal voor antropologische studie, beweerde literatuurwetenschapper Ainehi Edoro onlangs in The Guardian. ‘Zelfs toen Afrikaanse fictie werd opgepikt in de literaire wereld, kwam die nooit helemaal los van haar antropologische aantrekkingskracht. Uitgevers en critici raakten gewend aan het idee dat fictie uit Afrika waarheden over Afrika zou bevatten.’ Volgens Edoro wordt niet-westerse fictie beoordeeld op de plot en niet op klassiek literaire kwaliteiten. Een vergelijkbare observatie deed de Zimbabwaanse schrijfster Petina Gappah (Boeken 29.01.2016). Volgens haar wordt er te veel op de ‘authentieke’ waarde gelet: „Het getuigt van een nauwe blik om romans te waarderen op basis van realistische weergave of authenticiteit.” Reden om de recent vertaalde roman, Termietenheuvels in de savanne, van de Nigeriaanse auteur Chinua Achebe (1930-2013) zowel plotgericht als klassiek literair te beoordelen.

  • ●●○○○

    Plotgericht: Termietenheuvels in de savanne.

    Drie studievrienden vinden een baan in een fictief land. De een wordt hoofdredacteur van een krant (Ikem), de ander Commissaris van Informatie (Chris) en de derde (Sam) wordt de leider van het land, vanaf dan luisterend naar de roepnaam Zijne Excellentie. In Chinua Achebes roman uit 1987, Termietenheuvels in de savanne, volgen we de vriendschap tussen de drie wanneer de Grote Leider steeds dictatorialere trekken krijgt. Lees de eerste recensie: ‘Achebe vertelt het verhaal van een kolonie – alweer’

    Vert: Robert Dorsman. De Geus, 288 blz. € 22,95

  • ●●●●○

    Klassiek literair: Termietenheuvels in de savanne.

    Termietenheuvels in de savanne is een klassiek Koningsdrama. Anders dan in dergelijke drama’s gebruikelijk is, gaat het hier niet om een machtsstrijd tussen ouders, kinderen en broers (of neven en nichten), maar om drie studievrienden. Ze hebben duidelijke idealen voor hun land wanneer dat onafhankelijk wordt. De een wil de toekomst met de pen beschrijven en wordt journalist (Ikem). De ander (Chris) wordt Commissaris van Informatie en moet in tekst het land vormgeven, wat hij doet door de plannen van de derde vriend (Sam) te verwoorden. Sam wordt de leider van het land. Jaloezie en achterdocht leiden tot een climax, die niet voor het verhaal, maar wel voor het land leidt tot een anticlimax. Lees de tweede recensie: ‘Een koningsdrama vol verschillende stijlregisters’

    Vert: Robert Dorsman. De Geus, 288 blz. € 22,95

      • Toef Jaeger