Wordt de band tussen VK en EU na vertrek hetzelfde als Noorwegen of Zwitserland?

Dat kan, maar het hoeft niet. Het Verenigd Koninkrijk zou ook kunnen besluiten om onder de regels van Wereldhandelsorganisatie WTO te gaan handelen met de EU, net als de VS. Dan krijgt het land wel te maken met handelstarieven en andere barrières. Bovendien zouden bedrijven in het VK en hun werknemers blootgesteld worden aan een geheel nieuw niveau van concurrentie uit lage-lonenlanden en dat maakt dit vooruitzicht politiek zeer gevoelig.

De tweede optie is dat het land zich aansluit bij de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), het vehikel van Noorwegen, Zwitserland, IJsland en Liechtenstein. Daarbij kan het VK zich aansluiten bij de Europese Economische Ruimte (EER), het akkoord dat toegang biedt tot de interne EU-markt, zonder tarieven. De EER vrijwaart landen van deelname aan het gemeenschappelijke landbouw- en visserijbeleid. Maar het vrije verkeer van personen geldt wel. Arbeidsmigratie uit de EU kunnen de Britten dan dus niet tegenhouden. Het is bovendien de vraag of dat een goed idee is: om concurrerend te zijn op de wereldmarkt na een Brexit heeft het VK een liberale politiek nodig waar het gaat om arbeidsmigratie. Alleen: voorstanders van Brexit willen juist immigratie tegengaan. Daarbij komt dat de Britten dan, net als Noorwegen, alsnog de meeste EU-regels moeten overnemen waarop de interne markt is gebouwd. (In een rapport van de Noorse regering staat dat de Noren driekwart van de EU-wetgeving hebben overgenomen.) Overigens: veel Britse wetgeving ís EU-wetgeving.

De derde optie is die van Zwitserland: dat land is wel lid van de EVA, maar niet van de EER, en heeft in plaats daarvan een reeks losse akkoorden met de EU. In theorie kan het daardoor zijn eigen migratieregels bepalen. In de praktijk valt dat tegen. De voorstanders van Brexit wijzen overigens liever niet naar bovenstaande voorbeelden omdat ze geen van allen ideaal zijn, ze willen een éigen deal.