Het gist en broeit in Lille, maar de gevreesde veldslag blijft uit

Voetbalsupporters in Lille Experts bekritiseren Franse manier van ordehandhaving.

Supporters van het Engelse team, woensdag in Lille. Op alle straathoeken stonden groepjes agenten. De politie zette ’s avonds korte tijd traangas in. Foto Pascal Rossignol/Reuters

Met bezorgde blik kijkt de bewaker van het glimmende winkelcentrum naar links. „Daar staan de Engelsen”, zegt hij tegen zijn collega. Uit honderden kelen klinken voetbalklassiekers, het bier vloeide bij de cafeetjes in het centrum van Lille de hele middag rijkelijk. „En daar”, wijst hij naar de andere kant van de allée waar de fanzone is, „zijn de Russen”. Zolang er in de middag gevoetbald wordt, is dat een veilige scheiding. „Maar straks staan wij precies in het midden”, zegt hij. „Hier gaat het knallen. Ça va péter.”

Dat valt mee. Niet veel Russen slagen er in om na hun verloren wedstrijd tegen Slowakije in het centrum te komen. Als op last van de préfecture in dit deel van de stad de bierpomp dichtgaat, leidt dat vooral tot beroering onder de Engelse fans, aanwezig voor hun wedstrijd van donderdag in het nabijgelegen Lens. Het gist en broeit, maar zo gewelddadig als in Marseille wordt het niet.

Op alle straathoeken staan groepjes agenten. Om opgewonden supporters uiteen te drijven gebruikt de CRS, de Franse ME, korte tijd traangas. De agenten leggen een cordon rond de plukjes Engelse fans, die geen kant meer op kunnen. Uiteindelijk worden om verschillende redenen 36 mensen gearresteerd. Maar de veldslag die Lille vreesde blijft uit.

„De politie overdrijft”, zegt de 37-jarige Matt uit Leeds in een wit shirt van het Engelse team. Hij wrijft in zijn rood doorlopen ogen. „Het is al een belachelijke overreactie om geen bier meer te verkopen, maar als je ons kwaad wilt krijgen, moet je ons uitdagen met traangas.” Hij is een van de weinige supporters die met de pers willen praten. De meeste anderen komen niet verder dan „Fuck off, het is allemaal jullie schuld”. Vele honderden journalisten staan al de hele dag klaar om de rellen te verslaan en worden door de Engelse fans als „aasgieren” gezien.

Disproportionele politiereactie

Dat de Franse politie „overdrijft”, vinden ook Britse experts. Die hadden na de rellen in Marseille kritiek op de Franse wijze van ordehandhaving. De Britse politieadviseur Geoff Pearson zag er een „disproportionele politiereactie”, die als een rode lap op een stier zou hebben gewerkt. Hij pleitte in The Guardian voor meer contact met supporters om rotte appels uit de groep te halen: „Je eerste interactie met een voetbalfan moet niet het afvuren van traangas of het heffen van de wapenstok zijn.”

Daarmee haakte hij in bij een debat dat in Frankrijk al langer woedt en dat door de steeds gewelddadigere protesten tegen hervorming van de arbeidswetgeving weer bovenaan de agenda staat. Dinsdag raakten bij een demonstratie in Parijs veertig mensen gewond, onder wie 29 agenten. Vele winkelruiten sneuvelden. Bijna zestig mensen werden gearresteerd.

Volgens sociologen Olivier Fillieule en Fabien Jobard staat Frankrijk op het gebied van ordehandhaving „geïsoleerd”. In een analyse voor het blad La Vie des Idées schreven ze dat anders dan in Frankrijk in steeds meer Europese landen ongewapende agenten contact zoeken met de meest gewelddadige demonstranten en voetbalsupporters om „in dialoog” duidelijke grenzen te stellen, waardoor charges niet als een verrassing komen. In Frankrijk houden agenten juist lang grote afstand.

De Franse ordehandhaving leunt nog zwaar op de theorieën van de 19de-eeuwse psycholoog en socioloog Gustave Le Bon, die publiceerde over de volgens hem dierlijke dynamiek van mensenmassa’s. Minder repressieve landen, zoals Duitsland, „zien een massa als geheel van individuen”, zei Jobard onlangs in een interview met het blad Telerama. Agenten houden zich in Frankrijk lang afzijdig en moeten vaak wachten op een politiek bevel voor ze ingrijpen. Want dat is een ander verschil: de rechtstreeks door de regering in Parijs aangestuurde departementale prefect is verantwoordelijk voor de openbare orde en bepaalt volgens critici wanneer het politiek opportuun is in te grijpen en wanneer niet.

„De huidige tactiek die we in Frankrijk toepassen heeft als enige effect dat de massa manifestanten solidariseert met de gewelddadige minderheid die zich tegen de politiediensten keert”, zei Jobard. Bovendien leidt het tot door politievakbonden steeds vaker aangekaarte „haine anti-flics”, smerishaat, bij demonstraties. Pearson: „De Franse politie heeft een alles-of-nietsbenadering. Ze nemen afstand en doen niets totdat de incidenten beginnen en dan gebruiken ze overweldigende macht.”

De Franse autoriteiten wilden de laatste dagen van geen kritiek weten. Meer inzet in Marseille had niet geholpen, zei de prefect. En zoals bij ieder toernooi werkt Frankrijk samen met agenten uit de deelnemende landen die in burger de stemming in het legioen moeten peilen. Maar in Lille is de strategie althans op één punt anders. De publieke ruimte is, in de woorden van minister voor Sport Patrick Kanner, „verzadigd met politiemannen” om situaties als in Marseille te voorkomen.

    • Peter Vermaas