Een spelletje kwartet met intimiteiten

‘Echt’ is slechts een methode. Privacy. Ed van der Elsken. Ulrich Seidl. Giuseppe Penone.

Poster voor Privacy. Wine Dierickx en Ward Weemhoff.

Het stuk is opgenomen in het programma van het Holland Festival, dus het moet wel wat zijn. Het heet Privacy en in vele interviews-vooraf vertellen Wine Dierickx en Ward Weemhoff, de acteur en de actrice die het maakten en nu zelf spelen, dat ze met de billen bloot gaan. Letterlijk en figuurlijk, jaja. Letterlijk aangezien ze het grootste gedeelte van het stuk bloot op de bühne staan. Figuurlijk omdat ze, als commentaar op de sociale-mediagebruikers die intimiteiten uitwisselen alsof ze zitten te kwartetten, allerlei vertrouwelijks zullen prijsgeven over hun eigen relatie. Zozeer zelfs, dat het publiek soms niet zal weten waar het moet kijken. Bijvoorbeeld als Wine het heeft over de lul van Ward – ik verzin dit niet, ik lees dit.

Dat belooft wat, want Dierickx en Weemhoff horen bij Wunderbaum en De Warme Winkel, de twee vernieuwende theatergroepen die de persoonlijke ontboezeming hebben uitgebouwd tot theatervorm.

Intussen verschijnt her en der de poster die Privacy aanprijst. Hij werft publiek met een replica van het uitgelaten zelfportret dat Ed van der Elsken in 1973 maakte van hemzelf en zijn geliefde in de spiegel boven hun bed – na gedane zaken, is de suggestie. Als Van der Elsken het voorbeeld is, dan mogen we wat verwachten. Hij zat nergens mee, met fantastisch resultaat. Hij was zo ongegeneerd dat hij geloof ik niet eens wist wat dat was, schaamteloosheid. Van zijn werk leerde ik dat alles kan, met roerend inzicht in de menselijke soort als resultaat – zolang je het maar eerlijk en onbesuisd aanpakt. Nooit vergeet ik hoe hij, in zijn afscheidsfilm Bye (1990), aan de vooravond van zijn castratie, omdat de kanker in zijn scrotum zat, afscheid nam van zijn ballen: „Dag jongens, we hebben lol gehad.” En ik huilde, ook al kende ik die ballen helemaal niet.

Ik doe mijn best bij Privacy. Maar „intimiteitsporno”? Ik zie het niet. Misschien ben ik gehard, maar ik vind het allemaal zo genant niet. Het herinnert me aan Gerard Reve die het in de ene na de andere roman had over zijn „geheime deel”. En dat ik dan dacht, och, zo geheim is dat deel nou ook weer niet.

Hier wreekt zich de vergissing over ‘echt’ in de kunst. Naakt is niet ‘echt’. Eerlijkheid is niet ‘echt’. ‘Echt’ is slechts een methode, in het besef dat de werkelijkheid op zichzelf weinig voorstelt. Via de verbeelding kan zij verhelderd worden. Op onverdraaglijke wijze, soms, al is dat niet verplicht.

In een openbaar gesprek ondervraagt schrijver Arnon Grunberg Ulrich Seidl, de controversiële filmer van onder meer de Paradies-trilogie. Ze hebben het over schaamte, thema van hun beider werk. Seidl wil zijn publiek confronteren met hun wanhopige verlangen naar „echtheid”. Zijn films zijn fictief, maar als het moet dan maakt hij een „sogenannten Dokumentarfilm”. Veel verschil ziet hij niet.

Ik zoek de zon op in de tuin van het Rijksmuseum en geniet van de bomen die Giuseppe Penone heeft geschapen. Bronzen afdrukken van echte bomen, maar met goud in hun tronk of een blok graniet tussen hun takken. Ze drijven de spot met de heesters en de heggetjes. Ze reiken naar de hemel en steken de natuur naar de kroon.

    • Joyce Roodnat