Een rente van nul? Bouw een piramide

maartenschinkel0

Daar zal koning Cheops vreemd van hebben opgekeken: volgens Bank America Merrill Lynch (BAML) is de rente de afgelopen 5.000 jaar nog nooit zo laag geweest. De oude Egyptenaren moesten het doen met rentes van tussen de 10 procent en 20 procent. Dat is in ieder geval volgens de calculaties in de bron van de bank: de klassieker A History of Interest Rates, waarvan het eerste deel al in 1963 verscheen. Geschreven overigens door een econoom met de nogal passende naam Sidney Homer.

De redenen voor die lage rente van nu zijn min of meer bekend: demografie en spaargedrag, langdurige economische stagnatie, de afbouw van te hoge schulden, het monetaire beleid van tegenwoordig. Acuter is de angst voor de ‘Brexit’. De jongste vlucht van beleggers in de tienjarige bund duwde het effectieve rendement dinsdag voor het eerst onder de nul procent.

Verzet tegen die lage rentes is zinloos, dus komen steeds meer economen nu op de proppen met ideeën die van de nood een deugd maken. Investeer: want geld kost vrijwel niets meer. Maar is een beslissing om te investeren bij een rente van nagenoeg nul wel de juiste? Foute beslissingen en zeepbellen dreigen.

Projectontwikkelaars bijvoorbeeld zijn weer helemaal terug. De sfeer in die sector is, na vele magere jaren, plots weer uitstekend en de plannen buitelen over elkaar heen. Op de Provada, de jaarlijkse vastgoedbeurs, steeg het bezoekersaantal vorige week met 6 procent tot een recordhoogte. Maar die tien miljoen vierkante meter leegstaande Nederlandse bedrijfs- en kantoorruimte dan van twee jaar geleden? Die zijn er grotendeels nog steeds. Maar dat mag de pret niet drukken. De bouwsector heeft er weer zin in. Samen met de overheid en semi-publieke instellingen.

Foute beslissingen en zeepbellen dreigen

Nu waren nog niet zo lang geleden, in de hoogtijdagen van de vrijemarkteconomie van de jaren negentig, de meeste economen ervan overtuigd dat de overheid niet in staat was om investeringsbeslissingen te nemen. Te traag, te politiek gestuurd, te veel waan van de dag. En de bouwsector zelf heeft al genoeg te kampen met overcapaciteit. Dus waar moet al die dadendrang nu naartoe?

Er is een bekende uitspraak van de econoom John Maynard Keynes in zijn General Theory waarin hij, vrij vertaald, het volgende zei: „Stel dat het ministerie van Financiën oude flessen met bankbiljetten zou vullen en die zou begraven in een oude mijn onder een laag van gemeentelijk afval. Als het vervolgens aan bedrijven, in gezonde concurrentie, werd overgelaten om die bankbiljetten weer op te graven, dan zou er geen werkloosheid meer hoeven te bestaan. En dan zouden het reële inkomen en het vermogen van de gemeenschap waarschijnlijk flink hoger uitvallen dan zij nu zijn.”

Lees ook ons achtergrondverhaal over hoe Dijsselbloem moet handelen bij 0% rente

Minder bekend is overigens dat Keynes vervolgde met de opmerking dat het beter zijn zou om bijvoorbeeld huizen te bouwen. Maar dat als daar praktische bezwaren bij in de weg zouden staan, dan was het begraven en opgraven van bankbiljetten nog altijd beter dan niets.

Keynes zegende dan ook het oude Egypte, dat zijn welstand mede te danken zou hebben aan het bouwen van megamonumenten als piramides. Nergens goed voor, maar een wereldwonder voor de werkgelegenheid. En daar ligt misschien wel de oplossing voor overheid en projectontwikkelaars: bouw enorme dingen die nergens op slaan, en de overcapaciteit niet vergroten. Op naar Austerlitz dus, maar nu voor het échte werk.

Maarten Schinkel schrijft wekelijks over de internationale economie en de financiële markten

    • Maarten Schinkel