‘Dichte bierpomp? Wat een overreactie!’

Het gistte en broeide woensdag in Lille, maar een tweede ‘Marseille’ bleef uit. Russische en Engelse supporters werden door de massaal aanwezige politie gescheiden. Zowel fans als experts hebben kritiek op de Franse manier van ordehandhaving.

Supporters van het Engelse team, woensdag in Lille. Op alle straathoeken stonden groepjes agenten, in verschillende mate van afschrikwekkendheid. De politie zette ’s avonds korte tijd traangas in. Foto Pascal Rossignol/Reuters

Met bezorgde blik kijkt de bewaker van het glimmende winkelcentrum naar links. „Daar staan de Engelsen”, zegt hij tegen zijn collega. Uit honderden kelen klinken voetbalklassiekers, het bier vloeide bij de cafeetjes in het centrum van Lille de hele middag rijkelijk – in plastic bekers, dat wel. „En daar”, wijst hij naar de andere kant van de allée waar de fanzone is, „zijn de Russen”. Zolang er in de middag gevoetbald wordt, is dat een veilige scheiding. „Maar straks staan wij precies in het midden”, zegt hij. „Hier gaat het knallen. Ça va péter.”

Maar niet veel Russen slagen er aan het begin van de avond in om na hun verloren wedstrijd tegen Slowakije in het centrum van de stad te komen. Als op last van de préfecture in dit deel van de stad de bierpomp dichtgaat, zijn het vooral de Engelsen die zich roeren. Het gist en broeit, maar zo gewelddadig als in Marseille wordt het niet. Op alle straathoeken staan groepjes agenten in verschillende mate van afschrikwekkendheid. Om opgewonden supporters uiteen te drijven gebruikt de CRS, de Franse ME, aan het begin van de avond korte tijd traangas. De agenten leggen een cordon rond de plukjes Engelse fans, die geen kant meer op kunnen.

Fuck off, het is jullie schuld!

„De politie overdrijft”, zegt de 37-jarige Matt uit Leeds in een wit shirt van het Engelse team. Hij wrijft in zijn rood doorlopen ogen. „Het is al een belachelijke overreactie om geen bier meer te verkopen, maar als je ons kwaad wilt krijgen, moet je ons uitdagen met traangas.” Hij is een van de weinige supporters die met de pers willen praten. De meeste anderen komen niet verder dan „Fuck off, het is allemaal jullie schuld”. Vele honderden journalisten uit de hele wereld staan al de hele dag klaar om de rellen te verslaan en worden door vooral de Engelse fans als „aasgieren” gezien.

Dat de Franse politie „overdrijft” vinden ook veel Britse experts. Die hadden na de rellen in Marseille forse kritiek op de Franse wijze van ordehandhaven. In Marseille zag de Britse politieadviseur Geoff Pearson een „disproportionele politiereactie”, die als een lap op een rode stier zou hebben gewerkt. Hij pleitte onder meer in The Guardian voor meer contact met supporters om rotte appels uit de groep te halen. „Je eerste interactie met een voetbalfan moet niet het afvuren van traangas of het heffen van de wapenstok zijn”, zei hij.

Daarmee haakte hij, waarschijnlijk onbedoeld, in bij een debat dat in Frankrijk al langer woedt en dat door de steeds gewelddadiger straatprotesten tegen hervorming van de arbeidswetgeving weer boven aan de agenda staat. Woensdag raakten bij een nieuwe uit de hand gelopen demonstratie in Parijs veertig mensen gewond, onder wie 29 agenten die veel rondvliegende stenen moesten incasseren. Vele winkelruiten sneuvelden, waarna 58 mensen werden gearresteerd.

Franse aanpak wijkt af

Volgens sociologen Olivier Fillieule en Fabien Jobard staat Frankrijk op het gebied van ordehandhaven „geïsoleerd”. In een analyse voor het links angehauchte La Vie des Idées schreven ze dat anders dan in Frankrijk in steeds meer Europese landen ongewapende agenten contact zoeken met de meest gewelddadige manifestanten en voetbalsupporters om „in dialoog” duidelijke grenzen te stellen, waardoor charges niet als een verrassing komen. In Frankrijk houden agenten juist lang grote afstand.

De Franse ordehandhaving leunt nog zwaar op de theorieën van de 19de-eeuwse psycholoog en socioloog Gustave Le Bon, die publiceerde over de volgens hem dierlijke dynamiek van mensenmassa’s. Minder repressieve landen, zoals Duitsland, „zien een massa als geheel van individuen”, zei Jobard onlangs in een interview met het blad Telerama. Agenten houden zich in Frankrijk lang afzijdig en moeten vaak wachten op een politiek commando voor ze ingrijpen. Want dat is een ander verschil: de rechtstreeks door de regering in Parijs aangestuurde prefect is in departementen verantwoordelijk voor de openbare orde en bepaalt volgens critici wanneer het politiek opportuun is in te grijpen en wanneer niet.

„De huidige tactiek die we in Frankrijk toepassen heeft als enige effect dat de massa manifestanten solidariseert met de gewelddadige minderheid die zich tegen de politiediensten keert”, zei Jobard. Bovendien leidt het tot door politievakbonden steeds vaker aangekaarte „haine anti-flics”, smerishaat, bij demonstraties. Pearson: „De Franse politie heeft een alles-of-nietsbenadering. Ze nemen afstand en doen niets totdat de incidenten beginnen en dan gebruiken ze overweldigende macht.”

    • Peter Vermaas