14 vragen over de publieke omroep

Staatssecretaris Sander Dekker heeft net zijn nieuwe mediawet door de Eerste Kamer gesleept. Daardoor verandert de publieke omroep. Hoe zat het daar ook al weer mee? Hier staan de basisvragen.

  • 1 Wat is een publieke omroep?

    npo123

    Een publieke omroep is een omroep die door een regering is opgericht of betaald, maar die wel enige afstand tot die regering behoudt. Dit in tegenstelling tot staatstelevisie, die ook wordt beheerd door de regering. Een publieke omroep vervult ‘publieke taken’, zaken die het algemeen nut dienen, zoals onderwijs, voorlichting, of biedt zendtijd aan maatschappelijke groeperingen.

  • 2 Waarom drie zenders?

    npo123

    De die netten komen nog uit de tijd dat er televisieschaarste was. Het aantal kijkers groeide, de omroepen wilden steeds meer tv maken, dus kwamen er netten bij. Eerst Nederland 2 in 1964 en daarna Nederland 3 in 1988. Met die drie netten was ook het ‘thuisnetmodel’ vervolmaakt: alle omroepen hadden hun eigen vaste zender. Sinds de invoering van het ‘programmeermodel’ in 2006 – bedoeld om de leegloop van kijkers te keren – heeft de NPO ze omgebouwd tot geprofileerde zenders. NPO 1 voor de publiektrekkers, NPO 2 voor informtaieve programma’s (journalistiek, , cultuur, levensbeschouwing), en NPO 3 voor de jeugd.

  • 3 Waarom Hilversum?

    hilversum

    Dat komt door een honkvaste huishoudster. De Nederlandsche Seintoestellen Fabriek (NSF) te Hilversum begon in 1919 met radio-uitzendingen. Willem Vogt van de NSF werd de oprichter van de Hilversumsche Draadlooze Omroep (HDO, later AVRO). De legende wil dat zijn huishoudster niet wilde verhuizen, en dat Hilversum daarom de mediastad werd. Nadat de televisie kwam, eind jaren vijftig, klitten de omroepen samen op een industrieterrein in Noord: het Omroepkwartier. Tegenwoordig heet dit het Mediapark.

  • 4 Wordt amusement verboden?

    flikken

    Geen paniek, amusement mag gewoon blijven. Staatssecretaris Sander Dekker (Media) wilde ervan af – hij vond het geen publieke taak – maar dat is mislukt. Nu is ‘amusement’ in de Mediawet geschrapt als een van de taken van de publieke omroep. Het hoeft dus niet meer, maar het mag wel. Officieel moet het getoonde amusement wel een ander doel dienen dan louter amuseren, zoals voorlichten, onderwijzen, het debat stimuleren. Maar het mag ook dienen om moeilijk bereikbare kijkers te trekken, zoals jongeren.

  • 5 Waarom reclame?

    reclamebommetje

    Het Nederlandse publieke bestel is op een hybride manier gefinancierd: radio, tv en websites worden betaald door het Rijk én door de adverteerders. Dat gebeurt ook wel in andere Europese landen, maar bijvoorbeeld de Britse BBC kent geen subsidie of reclame, maar alleen kijk- en luistergeld. De publieke omroep heeft sinds 2 januari 1967 reclame. Een kwart van het mediabudget komt inmiddels uit reclamegeld. Het ministerie van OCW ontvangt jaarlijks circa 200 miljoen euro van de STER.

  • 6 Draait het om kijkcijfers?

    sanderdekker

    Nee, het gaat om kwaliteit. Maar kijkcijfers zijn wel belangrijker geworden. Je moet een bepaald minimum halen. Dat minimum hangt af van de zender. Publiekszender NPO 1 is marktleider en wil graag groter blijven dan concurrent RTL 4. Daar moet je ’s avonds (19:00-23:00) toch wel tegen de miljoen kijkers hebben. Voor NPO 2, zender voor journalistiek en cultuur, zijn ze al blij met 400.000.  NPO 3, de jongerenzender, knijpt noodgedwongen vaak een oog je toe. Jongeren zijn moeilijk te porren voor tv. Daar heb je schommelende cijfers, van zo’n 100.000 tot zo’n 500.000. Afgezien van de wens om relevant te zijn, een omroep te zijn voor het hele volk, zijn kijkcijfers ook belangrijk voor de adverteerders. Die betalen meer als ze meer mensen bereiken.

  • 7 Waarom zoveel omroepen?

    omroepen

    In één woord: verzuiling. Vroeger was Nederland verdeeld in zuilen - naar geloofs- of politieke overtuiging. Iedere zuil had zijn eigen politieke partij, verenigingen en publieke omroep. Terwijl de rest van Nederland is ontzuild, houdt Hilversum daaraan vast. En dat is al zo sinds 1924 – mede dankzij de innige band tussen politieke partijen en omroepen. Eind 1924 zond de Nederlandsche Christelijke Radio Vereeniging (NCRV) als eerste radioprogramma’s uit. Binnen twee jaar volgden de katholieken (KRO), de socialisten (VARA) en de vrijzinnigen (VPRO). En in 1927 de algemene omroep AVRO.

  • 8 Wie is de baas in Hilversum?

    sanderdekker

    Staatssecretaris Sander Dekker (VVD, Media) is de baas. Hij bepaalt hoeveel geld er naar Hilversum gaat en wat er in de mediawet staat. Onder hem staat het tweekoppige NPO-bestuur, Henk Hagoort en Shula Rijxman. Zij krijgen steeds meer macht om te bepalen hoe de publieke omroep eruitziet. Onder hen staat de tv-directeur Frans Klein. Daaronder de zendermanagers. En daaronder komen weer de directeuren van de losse omroepen.

  • 9 Wat kost tv?

    kosten

    De drie publieke tv-zenders kosten 524 miljoen per jaar, 58.000 euro per uur. Goedkoop is een programma kopen uit het buitenland. Dat kost zo’n tienduizend euro. Het goedkoopste zelfgemaakte programma is waarschijnlijk MAX geheugentrainer. Verrassend goedkoop is nieuws – vooral doordat NOS Nieuws veel uren tv levert: op een werkdag zo’n 18 journaals. Een programma als Nieuwsuur kost slechts 30.000 euro per aflevering. Duur is drama. Dat kost 2 ton tot 4,5 ton per aflevering van 45-50 minuten. Ook sport is duur. Niet per se om te maken, maar vooral omdat omroepen uitzendrechten moeten kopen.

  • 10 Kijken jongeren nog tv?

    expeditie

    Jongeren kijken nog tv, maar meer online. Clips op YouTube als muzikaal behang bij het huiswerk maken bijvoorbeeld. Of Netflix, ook populair bij jonge ouders. Facebook is populair voor korte videos. Niet voor niets zou Dominique Weesie (Powned) liever daar programma’s maken dan voor NPO 3. Verder kijken jongeren wel tv, maar niet per se naar specifieke programma’s voor jongeren. Zie mislukkingen als Start-up en De Social Club, twee gesneefde NPO 3-programma’s voor jongeren. Die kijken liever naar De Wereld Draait Door, betaald voetbal en amusementsprogramma’s. Daarom ook wil de NPO amusement niet kwijt. Het zou dé manier zijn om jongeren en andere moeilijker te bereiken doelgroepen toch naar de publieke omroep te trekken.

  • 11 Waarom al die herhalingen?

    flodder

    Vooral in de zomer, die in Hilversum in mei begint, zenden de omroepen veel herhalingen uit. De reden: er kijken weinig mensen wegens zon en vakantie, dus kun je nieuwe programma’s beter voor de andere seizoenen bewaren. Het is dus bezuinigen in de zomer, om in de winter meer programma’s te kunnen maken. Normaal kijken ’s avonds gemiddeld 3,2 Nederlanders tv. In de zomer slinkt dat tot gemiddeld 2,5 miljoen. Bij de publieke omroep valt het trouwens nog mee met die herhalingen: in de zomer is 44 procent herhaling. Bij de zenders van RTL en SBS is dat gemiddeld 75 procent.

  • 12 Wat wil Den Haag met Hilversum?

    sanderdekker

    Een kopje kleiner maken. Als je het aan Jan Slagter (Omroep MAX) vraagt. Het publieke bestel efficiënter en slagvaardiger en zo toekomstgerichter maken, als je het aan staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) vraagt. De VVD wil dat de Nederlandse publieke omroep niet langer doet wat ook de commerciëlen doen: de partij is voor een smalle, complementaire omroep. De PvdA daarentegen gelooft nog steeds in een brede omroep, van en voor iedereen.

    Dekker wil:
    • Organisaties die geen omroep zijn, mogen ook programma’s gaan maken
    • Geen amusement meer op de publieke zenders
    • De NPO krijgt meer macht, ten koste van de omroepen
    • De NPO moet zeggen wat een programma kost
    • De NPO moet onafhankelijk blijven van de politiek

    Maar die plannen zijn in de afgelopen maanden steeds verder verwaterd.

  • 13 Hoe gaat het met de omslag naar online video?

    13 streaming

    De Nederlander keek in 2015 gemiddeld 3 uur en 10 minuten televisie. Dat is iets minder dan in 2014, maar waren ook de Winterspelen in Sotsji en het WK voetbal in Brazilië op tv. Niks aan de hand voor de reguliere tv, zou je zeggen. Wie kijkt naar leeftijdsgroepen ziet wel een verschuiving: ouderen zijn steeds meer tv gaan kijken, jongeren steeds minder. Die zetten de tv vaker uit en de computer of de smartphone aan. Voor YouTube, voor Netflix, voor Facebook. Volgens RTL Group kijkt men in Europa nog slechts 10 procent van de totale kijktijd on demand.

  • 14 Wat vindt Hans Beerekamp ervan?

    hans beerekamp

    Hans Beerekamp, tv-recensent van NRC, wil minder aandacht voor de kijkcijfers en meer voor de creativiteit. Meer informatie, minder spelen op de angst en andere emoties. Praktisch: iedere zender moet een intendant krijgen, ipv een zendermanager. Het verschil: het moet geen manager zijn, maar een creatieveling met inhoudelijke bevoegdheid. NPO3 moet een platform worden voor innovatie en experiment. Kijkcijfers spelen hier geen rol. NPO moet meer een nieuwszender worden, met minder aandacht voor omroepbelangen (waardoor dubbeling ontstaat). Kijkcijfers ondergeschikt. NPO1 blijft de hitzender, waar alles draait om de kijkcijfers - met een zekere kwalitatieve ondergrens).