Zo’n Brexit, hoe doe je dat eigenlijk?

Als de Britten volgende week voor een vertrek uit de EU kiezen, moet er nog een paar jaar worden onderhandeld voordat de scheiding een feit is.

De Britten laten zich op 23 juni in een referendum uit over een eventueel vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Robin Utrecht / ANP

Met nog een week te gaan hebben zowel de voor- als de tegenstanders van een Brits vertrek uit de Europese Unie woensdag nader verklaard wat er onmiddellijk na zo’n zogenoemde Brexit zal gebeuren.

Bij monde van kabinetslid Chris Grayling zei Vote Leave, de officiële pro-Brexit-campagne, dat er niet onmiddellijk een artikel 50-procedure komt. Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon zegt dat een lidstaat die zich wil terugtrekken dat moet melden aan de Europese Raad, de gezamenlijke regeringsleiders, waarna er twee jaar wordt onderhandeld over de scheiding.

Premier David Cameron heeft altijd gezegd onmiddellijk met die procedure te willen beginnen. Volgens hem heeft de onzekerheid over de Britse betrokkenheid bij de EU nu al lang genoeg geduurd. Als de Britten voor een Brexit kiezen, zou hij op de Europese top van 28 juni de vertrekprocedure willen beginnen.

Vote Leave zegt echter eerst „informele onderhandelingen met de andere lidstaten en de Europese Commissie” te willen voeren. Uiterlijk in 2020 moet de scheiding rond zijn, en een handelsakkoord met de EU zijn gesloten. Het gedetailleerde scenario is een antwoord op critici die zeggen dat een stem voor een Brexit een sprong in het diepe is.

Om de kiezer te laten zien dat er wel actie wordt ondernomen, wil het pro-Brexit-kamp onmiddellijk een noodwetsvoorstel indienen dat „een einde moet maken aan de macht van het Europees Hof van Justitie over nationale veiligheid, en de regering de mogelijkheid te geven criminelen de EU uit te zetten”. Het vrije verkeer van personen, een van de belangrijkste rechten in de EU, moet ook zo snel mogelijk worden beperkt om „een enorme toestroom” van EU-burgers naar het Verenigd Koninkrijk te voorkomen voordat zij zich er niet meer zo makkelijk kunnen vestigen.

Het is de vraag of dergelijke voorstellen zullen worden aangenomen door een Lagerhuis dat in meerderheid voor Blijven is. Vote Leave gaat er bovendien ook van uit dat de Britten eenzijdig kunnen besluiten van welke EU-bepalingen zij al voor scheiding af willen. En dat de EU bereid is tot het sluiten van een handelsakkoord voordat de scheiding definitief beklonken is.

Osborne blijft waarschuwen

In een poging het debat opnieuw over de economie – het sterke punt van het Blijven-kamp – te laten gaan, waarschuwde minister van Financiën George Osborne samen met zijn voorganger Alistair Darling van Labour, dat het onmiddellijke gevolg van een Brexit een zwart gat van 30 miljard pond (37,8 miljard euro) in de overheidsfinanciën zal veroorzaken.

Binnen tien dagen na een Brexit-uitslag zal Osborne daarom met een noodbegroting komen, die voor de helft uit belastingverhogingen en voor de helft uit bezuinigingen zal bestaan. Hij kondigde alvast een accijnsverhoging van 5 procent op alcohol en tabak aan, een verhoging van de eerste schijf van de inkomstenbelasting van 20 naar 22 procent, en bezuinigingen op terreinen die de afgelopen jaren gespaard bleven, zoals de nationale gezondheidsdienst NHS en defensie.

„Een Brexit zal tot een diepe economische schok leiden die de economie zal raken, en dit land weer in een recessie zal brengen. Iedere minister van Financiën heeft in zo’n situatie de verantwoordelijkheid om te proberen de stabiliteit van de overheidsfinanciën te herstellen”, zei Osborne.

Hoe verdeeld de Conservatieve Partij is, bleek wel uit het feit dat 57 Tory’s in het pro-Brexit-kamp onmiddellijk meldden dat zij een dergelijke noodbegroting zullen blokkeren. Omdat de regering-Cameron maar een meerderheid van twaalf zetels heeft, zou dat betekenen dat de begroting niet wordt aangenomen. Dat komt neer op een motie van wantrouwen.

Het laatste vragenuurtje in het Lagerhuis voor het referendum kenmerkte zich woensdag juist in ongekende eenheid tussen regering en oppositie. Meestal staan zij recht tegenover elkaar, nu kreeg premier Cameron onverwachte steun van zowel Angus Robertson van de Scottish National Party en Tim Farron van de Liberaal-Democraten. Labour-leider Jeremy Corbyn was de enige die zich niet aan het script van de Blijven-campagne hield. Hij zei Osbornes noodbegroting te zullen tegenhouden, waarmee de waarschuwing weer werd afgezwakt.

    • Titia Ketelaar