VN zoeken Oost-Europese chef zonder een smetje

De kwakkelende campagne van de Bulgaarse favoriet Irina Bokova verkleint haar kansen op een secretaris-generaal uit de regio.

Heeft de Bulgaarse Irina Bokova te nauwe banden met Rusland? Foto Pedro França

Kenners van de Verenigde Naties voorspelden: de opvolger van secretaris-generaal Ban Ki-moon, die eind 2016 met pensioen gaat, wordt een vrouw uit Oost-Europa. De selectie van ’s werelds topdiplomaat leverde tot nu toe immers steeds een man op, en Oost-Europa is als enige van de vijf geografische groepen in de VN nooit aan bod gekomen.

Maar terwijl vorige week weer enkele kandidaten in New York hun plannen toelichtten aan vertegenwoordigers van de lidstaten, staat die conclusie op losse schroeven. De ‘informele dialogen’ met de kandidaten zijn een democratisch ogende vernieuwing, maar het echte besluit ligt bij de ‘P5’, de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad. Volgens perslekken is het Verenigd Koninkrijk, één van die P5, uitgesproken negatief over de Oost-Europese kandidaten.

‘Te dicht bij Moskou’

Emblematisch is de kwakkelende campagne van de aanvankelijke favoriet uit de regio: Irina Bokova, de Bulgaarse chef van Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. De voormalige socialistische politica en dochter van een prominente Bulgaarse communist, die studeerde in Rusland en de VS, wekt volgens VN-kenner Richard Gowan „bezorgdheid dat ze te dicht bij Moskou staat”.

Bokova doet dergelijke zorgen af als kwaadaardig geroddel. Maar ook haar belangrijkste troef, haar vermeende competentie als leider van een VN-organisatie, ligt onder het vergrootglas. Ook daarbij gaan de Britten voorop in de kritiek. „Wanneer gevraagd wordt naar de grootste bedreiging voor Unesco, zeg ik dat die per saldo van binnenuit komt”, aldus de Britse Unesco-ambassadeur Matthew Sudders. „Dat wordt geïllustreerd door centrale diensten die vergeten zijn dat ze bestaan om te dienen, niet om gediend te worden.”

Ondanks successen, zoals de in 2015 in de Veiligheidsraad aangenomen resolutie 2199, die smokkel in antiquiteiten door organisaties als IS onderdeel maakte van de strijd tegen terreur, blonk Bokova niet uit in bestuur. Lidstaten reageren ontstemd wanneer haar bureau plots aankondigt miljoenen op de begroting zonder consultatie te herschikken, aldus ingewijden. Rekrutering voor topfuncties leidt tot interne onrust. Die moet volgens strikte procedures verlopen, maar volgens Sudders „voelt het soms alsof we de uitkomst van een proces al weten voor het begonnen is”.

Zo tonen documenten die zijn gelekt naar de Bulgaarse onderzoekswebsite Bivol.bg – en waarvan bronnen binnen Unesco de authenticiteit aan NRC bevestigen – hoe Bokova een medewerker opeenvolgend promoveerde tot chef personeelsbeleid en chef budgettair beleid, ondanks te beperkte kwalificaties en het feit dat ze onterecht beweerde een MBA-graad te hebben. Uit intern onderzoek bleek dat de vrouw zelf meeschreef aan beide vacatureteksten. Dat ze niet over het benodigde diploma beschikte, bleek geen probleem meer nadat Bokova’s kantoor de vereisten had verlaagd. Interne documenten ingezien door NRC tonen dat Bokova uiteindelijk niet van de mogelijkheid gebruikmaakte om haar te ontslaan, maar koos voor demotie met interne overplaatsing.

Nomenklatoera

De zaak tekent Bokova’s stijl, zeggen Unesco-ingewijden. „Ze heeft moeite transparant te opereren en omringt zich alleen met mensen die ze vertrouwt”, vertelt een van hen. „‘Nomenklatoera’ [het communistische establishment] is de indruk die ze achterlaat.”

Voorstanders van Bokova herkennen in zulke controverses de hand van politieke rivalen. Ondertussen, zegt VN-kenner Gowan, „groeit de notie in New York dat alle Oost-Europese kandidaten zouden kunnen falen. Zeker vanuit de VS hoor je dat, hoe pro-westers en getalenteerd ze ook zijn, er toch iets over hen in Moskouse archieven zou kunnen zitten.”

Een Oost-Europeaan die wel kansrijk geacht wordt door westerse duiders, is de Bulgaarse eurocommissaris Kristalina Georgieva. Zij is geen kandidaat, maar de kritiek op Bokova voedt speculatie dat een ander EU-land haar zou nomineren. Als Wereldbankvertegenwoordiger woonde ze ooit in Moskou, maar wat Rusland over haar denkt, blijft onduidelijk.

    • Roeland Termote