Handelde de dader uit zelfhaat?

Omar Mateen bezocht homoclub Pulse al jaren. Een verrassende wending voor velen, die ook nieuwe vragen oproept.

Berichten dat Omar Mateen, die zondag 49 mensen doodde en meer dan vijftig anderen verwondde in homoclub Pulse in Orlando, zelf een regelmatige bezoeker was, zijn een nieuwe dimensie in het onderzoek naar zijn beweegredenen. De 29-jarige Mateen zou sinds enkele jaren bij Pulse komen. Zeker vier bezoekers hebben hem er eerder gezien, verklaarden ze tegenover de Orlando Sentinel. Volgens ooggetuige Chris Callen kwam hij al zeker drie jaar bij de club en werd hij meerdere keren gesignaleerd terwijl hij de club dronken verliet.

Ook zou Mateen een datingapp voor homo’s hebben gebruikt. Kevin West, een regelmatige gast bij Pulse, had contact met hem via de app Jack’d, zei hij tegen The Los Angeles Times. Ze wisselden een jaar lang af en toe berichten uit, aldus West – maar hadden elkaar nog nooit ontmoet. Toen de politie foto’s van de schutter had vrijgegeven, ging hij met de informatie naar de FBI.

De Amerikaanse politie onderzoekt de berichten. Het is nog onzeker of Mateen de club bezocht om zijn aanslag voor te bereiden, of andere redenen had. Maar de onthullingen, die voor velen een verrassende wending vormen, werpen nieuwe vragen op bij de speurtocht naar de motieven van de man achter de bloedigste schietpartij uit de Amerikaanse geschiedenis.

Al direct na de aanslag vormde de achtergrond van Omar Mateen een puzzel voor de Amerikaanse autoriteiten. Zijn identiteit leek gekenmerkt door tegenstrijdigheden. Ook nu blijven er grote vragen over wie de dader was en wat hem bewoog tot zijn daad. Wat weten we inmiddels over Mateens achtergrond en motieven?

1 Uit wat voor nest komt Omar Mateen?

Mateen werd in 1986 geboren in New York en had een Amerikaans paspoort. Zijn ouders komen uit Afghanistan. Hij ging naar school in Florida, waar het gezin naartoe was verhuisd. Hij woonde in Fort Pierce, aan de oostkust van de staat. Hij was kort getrouwd en had een zoon van 3 jaar oud. Sinds 2007 werkte hij als beveiliger bij G4S, een van ’s werelds grootste beveiligingsbedrijven.

Vader Seddique Mateen is een sympathisant van de Talibaan die politiek commentaar geeft in filmpjes op internet en een Afghaans satellietkanaal in de VS. Vanuit Californië presenteerde hij de Durand Jirga Show, waarin hij stelling nam tegen Pakistan in een grensgeschil met Afghanistan.

Omar Mateen is getrouwd geweest met Sitora Yusufiy, een vrouw met een Oezbeekse achtergrond. Het stel leerde elkaar online kennen en trouwde in 2009. Het huwelijk hield slechts vier maanden stand; volgens haar omdat hij haar sloeg. Yusufiy omschreef haar ex vanuit de staat Colorado als instabiel; hij zou een bipolaire stoornis hebben gehad. In driftbuien „sprak hij haat uit tegenover alles”.

2 Radicaliseerde Mateen omdat hij Amerika haatte?

Mateen belde voor het bloedbad met 911 en betuigde zijn steun aan IS. Maar dat betekent niet dat hij in opdracht handelde van een buitenlandse terreurgroep. Volgens president Obama zijn daar geen aanwijzingen voor. Mateen lijkt een lone wolf te zijn geweest.

Volgens de FBI had Mateen ook steun betuigd aan andere moslimextremisten, met name Al-Qaeda en Hezbollah. Ook uitte hij sympathie voor de broers Tsarnaev, die in 2013 de aanslag pleegden op de marathon van Boston. Na opruiende steunbetuigingen aan terreurgroepen deed de FBI in 2013 onderzoek naar Mateen. Dat leidde niet tot stappen; hij stond niet op een terreurlijst en had geen strafblad.

Mateen vertoonde „sterke tekenen van radicalisering”, volgens FBI-directeur James Comey. Volgens een oud-collega bij G4S radicaliseerde hij vooral na zijn scheiding. Onder collega’s stond Mateen bekend om zijn scheldpartijen op minderheden, met name homoseksuelen en zwarten, schreef The Miami Herald. „Hij had problemen zijn woede te beheersen”, aldus ex-collega Daniel Gilroy.

Mateen bezocht bijna tien jaar lang een moskee in Fort Pierce. Imam Syed Shafeeq Rahman omschreef hem tegenover het persbureau Reuters als een stille bezoeker die zelden contact zocht met anderen. „Hij had nauwelijks vrienden”, aldus Rahman. „Hij kwam ’s avonds met zijn zoontje om te bidden en daarna vertrok hij.”

Mateen vertoonde echter weinig tekenen van antiamerikanisme. Op een selfie die hij publiceerde op sociale media droeg hij een T-shirt van het New York Police Department (NYPD), de politie van New York, synoniem voor terreurbestrijding na de aanslagen van 9/11. Volgens zijn ex wilde hij zelf politieagent worden.

3 Was Mateen zelf homo?

Volgens zijn vader had de schietpartij van Mateen vooral te maken met een persoonlijke afkeer van homoseksualiteit. Omar zou woedend hebben gereageerd toen hij in Miami twee mannen zag zoenen, vertelde de vader tegen NBC. „Kijk nou, hoe kunnen ze dat doen voor de ogen van mijn vrouw en kind?”

Maar volgens regelmatige bezoekers van Pulse kwam hij daar om met mannen in contact te komen. „Hij probeerde mannen op te pikken”, zei Jim Van Horn tegen persbureau AP. „Ik denk dat het mogelijk is dat hij probeerde om zijn innerlijke duivels het hoofd te bieden en zo om te gaan met zijn woede over homoseksualiteit.”

    • Frank Kuin