Een grote cocaïnevangst in Rotterdam, eerder dit jaar.

Foto ANP

Interview

‘Als je in Nederlandse havens geen drugs zoekt, vind je ze niet’

Spaanse drugsrechter zegt dat Nederland dé supermarkt voor drugs is. En daar weinig aan doet.

„Nederland is de grote doorvoerhaven van drugs in Europa. Het probleem moet bij de wortel worden aangepakt. Alleen dan maak je een kans. Maar met de Nederlanders is vrijwel niet samen te werken. Om zes uur in de middag zijn ze naar huis. Op vrije dagen ligt het stil. Voor Nederland heeft het geen prioriteit. Zo kun je deze strijd nooit winnen.”

Deze noodkreet van José Antonio Vázquez Taín, die geldt als de belangrijkste drugsrechter in Spanje, wordt gevoed door decennia van frustraties in het verleden. In een interview in havenstad La Coruña heeft Vázquez Taín ook een waarschuwing voor de toekomst. „Bij de smokkel van sigaretten ging het eigenlijk hetzelfde. Alle onderzoeken eindigden in de Nederlandse havens. Door de manier waarop ze werken, kunnen ze heel slecht met georganiseerde misdaad omgaan. Daarnaast willen ze nauwelijks samenwerken. Nu komt er nog eens het probleem van terrorisme bij. Ze hebben het in Nederland nauwelijks door.”

De kritiek van Vázquez Taín staat niet op zich. In het EU Drug Markets Report 2016 van het European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDA) en Europol, dat begin april is gepresenteerd, wordt Nederland ook aangemerkt als de belangrijkste doorvoerhaven. Van de jaarlijkse stroom van 11 miljoen containers naar de Rotterdamse haven worden er maar 50.000 gescand. Vázquez Taín: „Als je niet heel goed je best doet om de drugs te zoeken, ga je ze ook niet vinden. En kan je zeggen dat het probleem niet zo groot is.”

Vázquez Taín probeert de huidige situatie van de drugstoevoer naar Europa te schetsen. „Nadat de blauwhelmen en de Amerikanen uit Afghanistan zijn vertrokken is de productie van drugs daar weer sterk toegenomen. De drugs worden via de lucht vervoerd of in vrachtwagens gestopt naar Turkije. Van daaruit gaat de heroïne naar Nederland”, legt de rechter uit. „Nu komt vanuit Latijns-Amerika ook nog eens de cocaïne op grote schaal naar de haven van Rotterdam. Die wordt via Colombia en Mexico in containers verscheept. De tijd dat cocaïne in bootjes werd vervoerd, is voorbij.”

De gedachten van de Galicische rechter gaan terug naar de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw, toen er in het noorden van Spanje een ware drugsoorlog was. Een hele generatie was destijds in de greep van de harddrugs, die vooral via Galicië het Iberisch schiereiland binnen werden gebracht. Nu zou Nederland die rol van ‘drugssupermarkt’ hebben overgenomen. De vrees bestaat bij Vázquez Taín dat door het nieuwe aanbod de vraag naar heroïne weer zal toenemen, met alle gevolgen van dien. „Iedere generatie heeft zijn eigen drugs. Zo is later het gebruik van pillen sterk toegenomen. Dat zijn modegrillen”, verklaart Vázquez Taín.

Heroïne is in Spanje nooit helemaal verdwenen, maar het imago van de drugs is wel veranderd. Heroïne wordt niet meer gespoten, maar gerookt. Hierdoor is het gevaar op besmetting met een ziekte als AIDS verdwenen. Heroïne wordt nu vaak gebruikt in combinatie met andere middelen.

„Het verschil in transport tussen cocaïne en heroïne is groot”, legt Vázquez Taín uit. „De coke gaat in containers. Maar van heroïne heb je veel minder nodig om veel te verdienen. Die drugs gaan in vrachtwagens of in dubbele bodems van gewone auto’s. Dat is heel erg moeilijk te achterhalen. Daarom is het zo belangrijk dat controle bij binnenkomst van de EUplaatsvindt.”

Bij de aanvoer van drugs vanuit Nederland zijn Galicië, Madrid, Barcelona en Zaragoza de belangrijkste Spaanse bestemmingen. Volgens het Spaanse dagblad El País zijn in Galicië bendes van Kosovaarse Albanezen bij de smokkel betrokken. In april van dit jaar werd in het dorpje Tui een partij van 56 kilo heroïne ontdekt in een Porsche Cayenne. Achter het stuur zat een Albanees die in één ruk vanuit Nederland was komen rijden. De drugs zaten in de deuren van de auto verstopt. De heroïne was bestemd voor de markt in Galicië. De Spaanse politie onderzoekt hoe de contacten tussen aanbieders en de kopers verlopen.

De Spanjaarden hebben de voorbije jaren grote partijen heroïne opgespoord. Zo werd er in 2015 beslag gelegd op 256 kilo. Dat was twaalf kilo meer dan het jaar ervoor. Daarnaast werden in 2013 en 2014 voor het eerst sinds de jaren tachtig twee laboratoriums opgerold.

De consumptie van de drug is vooralsnog niet bewijsbaar toegenomen, maar dat gevaar zou wel op de loer liggen. Bij de presentatie van het EU Drug Markets Report 2016 werd de vrees uitgesproken voor „een domino-effect”. Er wordt onderzocht of het gestegen aantal doden door een overdosis verband houdt met het groeiende aanbod.