Online verspreiden vooral de vrouwen terreur

Islamitische Staat Vrouwen staan centraal in sociale netwerken van terroristische organisaties zoals IS.

iStock

Terroristische organisaties, zoals Islamitische Staat (IS), hebben doorgaans meer mannelijke dan vrouwelijke leden. Er zijn voorbeelden van bekende vrouwelijke terroristen, maar het populaire stereotype wil dat vrouwen in zulke gevaarlijke en agressieve milieus doorgaans ondergeschikte rollen spelen.

Een nieuwe studie, vrijdagavond gepubliceerd in het online tijdschrift Science Advances, leert anders.

Onderzoekers van de Universiteit van Miami (UoM) analyseerden een wereldwijd online netwerk van IS-aanhangers. Vrouwen bleken in dat netwerk de meest strategische posities in te nemen. Hun contacten zijn belangrijker voor het doorgeven van IS-boodschappen – en daarmee voor versterking van de organisatie – dan die van mannen.

Communicatiepatronen

Pedro Manrique en collega’s van UoM konden voor hun onderzoek geen gebruik maken van Facebook, want dat haalt IS-gezinde boodschappen al heel snel na plaatsing offline. En zij waren juist geïnteresseerd in communicatiepatronen door de tijd heen. Daarom maakten ze gebruik van VKontakte. Dat is de grootste sociale media-site in Rusland, die ook veel gebruikers heeft in de andere voormalige sovjetlanden en Oost-Europa. Vkontakte laat IS-propaganda ongemoeid.

Manrique c.s. analyseerden de netwerken van personen die via de site IS-gezind materiaal delen en aanprijzen. Daarbij maten de onderzoekers de zogenoemde ‘betweenness centrality’ van vrouwelijke IS-leden, zeg maar hun spinpositie in het web, ofwel het aandeel van alle contacten binnen hun netwerk dat via hen verliep.

De onderzoekers ontdekten dat de meeste communicatie tussen IS-aanhangers die gebruikmaken van de site verloopt via vrouwen, of het nu gaat om propaganda, rekruteringsboodschappen, gebeden, video- of audiomateriaal. Vrouwen spelen ook een belangrijke rol bij het op elkaar afstemmen van verhalen uit ver van elkaar liggende delen van het netwerk en bij het kanaliseren van fondsen.

Vrouwen communiceren meest frequent

Vrouwen nemen niet alleen de meest centrale positie in, zij communiceren ook het meest frequent. En dat terwijl ze getalsmatig in de minderheid zijn; de verhouding tussen mannen en vrouwen in het internationale netwerk is 3:2.

Communiceren via internet is relatief risicoloos; dat zou de prominente rol van vrouwen kunnen verklaren.

Geldt dit ook voor communicatie tussen terroristen te velde in de tijd vóór internet? De onderzoekers keken ook naar een ouder netwerk, dat alleen offline communiceerde: de Provisional Irish Republican Amy (PIRA), die actief was tussen 1970 en 1998. De PIRA wordt beschouwd als een van de meest succesvolle terroristische netwerken ooit.

De onderzoekers analyseerden de contacten tussen afzonderlijke operationele groepen bij de voorbereiding van aanslagen met explosieven, een PIRA-specialiteit.

Hoewel de PIRA veel kleiner was dan IS nu, en individuele leden in de gaten werden gehouden door Britse veiligheidsorganen, bleken ook daar vrouwen een spilfunctie te vervullen in de communicatie tussen afzonderlijke groepen. En die liepen daarbij veel meer risico dan IS-aanhangers op internet.

    • Dirk Vlasblom