Nieuwe theorie: virus verstoort poepen

Een herpesvirus kan de darmwerking stilleggen, bij muizen althans. Misschien gebeurt datzelfde bij mensen met een koortslip.

Een genitale herpesinfectie kan ernstige verstopping veroorzaken doordat de zenuwknopen rond de darm beschadigd raken. Dat ontdekten Amerikaanse wetenschappers onder leiding van Akiko Iwasaki van Yale University na onderzoek bij muizen. Het herpes simplexvirus blijkt via het ruggenmerg van geïnfecteerde muizen naar zenuwuiteinden in de darmen te kunnen reizen, waar het zich kan vermeerderen in zenuwknopen. De ontstekingsreactie van het afweersysteem die daarop volgt beschadigt de zenuwuitlopers in de darmwand, waardoor de darmperistaltiek na een week geheel stilvalt.

Hoewel van patiënten bekend is dat een actieve herpesinfectie soms bijkomende klachten als obstipatie of moeite met plassen geeft, was nog maar weinig bekend over de oorzaak ervan. Die denken Iwasaki en haar team nu op het spoor te zijn.

Hetzelfde gebeurt waarschijnlijk bij andere virussen, zeggen ze. Ook andere ziekteverwekkers uit de herpesfamilie nestelen zich in het zenuwstelsel, zoals het cytomegalovirus of het Eppstein-Barr-virus. Van sommige mensen die daarmee geïnfecteerd zijn, is inderdaad wel beschreven dat zij lijden aan „onbegrepen chronische constipatie”.

In de proeven kreeg ongeveer eenderde van de muizen die vaginaal geïnfecteerd waren met het herpesvirus last van zeer ernstige verstopping. Ook hadden zij een extreem volle blaas. Als er niets aan gebeurde, gingen de diertjes dood aan een ‘toxisch megacolon’, een zeer sterk vergrote dikke darm die ontstoken raakt. Maar het remmen van de zenuwontsteking, of het simpel toedienen van een laxeermiddel aan het drinkwater redde alle muizen met een herpesverstopping van een wisse dood.

Het is nog de vraag of opstopping alleen optreedt bij genitale herpes, of ook bij koortslip. De seksueel overgedragen vorm werd meestal veroorzaakt door herpes simplex type 2 (HSV-2), maar genitale herpes door het ‘koortslip-virus’ HSV-1 neemt de laatste jaren sterk toe. Dat houdt verband met orale seks.

Herpesvirussen komen het lichaam binnen via cellen in de slijmvliezen en nestelen zich vervolgens in uitlopers van pijnzenuwen. Sommige mensen merken daar niets van, bij anderen geeft het pijnlijke zweerplekjes. Het virus kan zich echter in zenuwknopen verschuilen en is daar onbereikbaar voor de afweer. Iemand kan het virus daardoor levenslang bij zich dragen. De infectie kan weer opflakkeren als de afweer is verzwakt door ziekte, stress of vermoeidheid.

In 2012 stelden huisartsen bij ruim 22.000 Nederlanders de diagnose genitale herpes, driekwart bij vrouwen. Maar het virus is veel breder verspreid dan dat. Uit bloedonderzoek in de jaren negentig blijkt dat 57 procent van de Nederlanders antistoffen heeft tegen herpes simplex 1, en 9 procent tegen herpes simplex 2.

    • Sander Voormolen