Hoe streng zijn shi’ieten in Nederland?

Annemeik Schlatmann, islamwetenschapper Shi’itische jongeren willen graag religieus leven, maar als dat niet lukt, passen ze zich aan, zo blijkt uit promotieonderzoek.

Jonge shi’itische moslims in Nederland stemmen het navolgen van hun religieuze voorschriften af op hun leven in Nederland. Dus schudden de mannen vrouwen de hand, al mag het eigenlijk niet, en gaan shi’itische moslims naar de vrijdagmiddagborrel, al moeten ze eigenlijk wegblijven van alcohol. Dan drinken ze een sapje.

Islamwetenschapper Annemeik Schlatmann promoveerde afgelopen maandag aan de Universiteit Utrecht op een onderzoek naar de naleving van fatwa’s (religieuze voorschriften) door shi’ieten in Nederland. Shi’itische jongeren gaan daar heel pragmatisch mee om, is de conclusie.

1306binschlatman

Waarom?

Schlatmann: „Als shi’ieten willen weten wat wel of niet is toegestaan volgens hun religie, raadplegen ze de fatwa’s van de religieuze geleerden in Iran, Irak en Libanon. Ze moeten die fatwa’s van de ayatollahs in principe volgen, maar daarnaast hebben ze nóg een opdracht. Ze moeten die regels zo inpassen in hun Nederlandse leven dat de Nederlanders een positief beeld krijgen van de islam. Daar zit ruimte.”

Ruimte voor wat?

„Om een eigen gewetensvolle afweging te maken. De religieuze autoriteiten hebben dus het vertrouwen dat de gelovige het juiste zal doen in de context van het eigen leven.

„Die shi’itische jongeren worstelen er soms wel mee. Ik sprak jonge vrouwen die graag een hoofddoek dragen vanwege hun religie, maar ook beseffen dat er daardoor anders naar hen gekeken wordt. Ze denken er goed over na en nemen zelf een beslissing. Ze zijn verantwoordelijk voor hun eigen keuzes en zullen verantwoording afleggen op de dag des oordeels, vinden ze.”

In Nederland wonen veel meer sunnitische moslims, is dat voor hen heel anders?

„Ik heb geen onderzoek gedaan naar sunnieten, maar hun regels laten minder ruimte. Al maakt het wel uit wie ze om uitleg vragen: een imam uit Saoedi-Arabië, een imam van een salafistische moskee in Nederland of een imam van een meer mainstream moskee.

„De religieuze leiders van shi’ieten zeggen ook wat de regels zijn. Maar ze zeggen daarnaast: gebruik je verstand. Shi’ieten zijn een minderheid, ongeveer 10 tot 15 procent van de Nederlandse moslims is shi’iet, alleen al daarom is een diplomatieke houding praktisch. Heel anders dan de mannen die deze krant eerder portretteerde en die zeggen: ‘We zijn er, wen er maar aan.’ Die hebben minder de neiging concessies te doen.”

U interviewde alleen hoogopgeleide shi’ieten. Heeft die pragmatische houding niet deels met opleiding te maken?

„Zeker. En niet alleen de opleiding speelt mee. Shi’ieten hebben een heel andere voorgeschiedenis dan de sunnitische moslims die voor het merendeel uit Marokko en Turkije komen. De shi’ieten zijn in de jaren negentig gevlucht uit Iran, Irak, Afghanistan. Ze zijn migranten van de eerste generatie. Hun ouders hebben vaak een goede opleiding, stimuleren hun kinderen om te leren. Dus shi’ieten zijn relatief vaak hoogopgeleid.

„Daarnaast werden deze vluchtelingen over Nederland verspreid. Veel mensen die ik interviewde, waren het enige moslimgezin in een verder wit dorp. Dan is integratie belangrijker, en ook natuurlijker, dan als je in een wijk woont met allemaal andere moslims met ouders die ook allemaal uit Marokko kwamen.”

Hoe kijken shi’ieten naar sunnieten en andersom?

„Je kan het vergelijken met katholieken en protestanten in de jaren vijftig van de vorige eeuw in Nederland. Er is veel wantrouwen over en weer. Salafisten vinden shi’ieten erger dan niet-moslims. Een shi’iet zal niet snel in een sunnitische moskee gaan bidden. De manier van bidden is ook anders; een shi’iet die te midden van salafi’s het gebed zou verrichten, krijgt onherroepelijk kritiek. Maar er is ook een groep jonge shi’ieten en sunnieten die probeert de verschillen te overbruggen.”

    • Sheila Kamerman