Driftig, radicaal en homofoob

Omar S. Mateen (29) Afghaanse migrantenzoon, naar eigen zeggen volgeling van IS, was sinds 2013 of al eerder in het vizier van de FBI.

Foto Reuters

Omar Mateen, de man die volgens de politie in de nacht van zaterdag op zondag vijftig mensen doodschoot in een homobar in Orlando en meer dan vijftig anderen verwondde, belde voor zijn terreurdaad het Amerikaanse alarmnummer 911.

De 29-jarige Amerikaan, een zoon van immigranten uit Afghanistan, stelde zichzelf voor als een volger van Islamitische Staat, voordat hij bij de nachtclub Pulse een bloedbad aanrichtte en in de vroege uren van zondag zelf werd doodgeschoten door de politie.

Toch zijn de achtergrond en de motieven van de dader van de dodelijkste massale schietpartij in de geschiedenis van de Verenigde Staten een puzzel voor de Amerikaanse autoriteiten. Mateen, die sinds 2007 werkzaam was als beveiliger bij G4S, een van de grootste beveiligingsbedrijven ter wereld, had volgens zijn collega’s sympathieën voor terreurgroepen, meldt de Amerikaanse krant The Miami Herald.

Mateen was driftig, verkondigde radicale islamitische standpunten en had een neiging tot scheldpartijen op minderheden, met name homoseksuelen en zwarten, schrijft de krant op basis van gesprekken met oud-collega’s.

Bovendien was Mateen zeker sinds 2013 in het vizier bij de FBI. De Amerikaanse federale politie deed twee maal onderzoek naar Mateen, eerst wegens „opruiende uitspraken tegenover collega’s over mogelijke terreurbanden”.

Een jaar later trok hij opnieuw de aandacht van de FBI, nadat hij in verband werd gebracht met Moner Mohammad Abusalha, een Amerikaanse man uit zijn woonplaats, Fort Pierce in Florida, die in 2014 een zelfmoordaanslag pleegde in noordelijk Syrië. De FBI kwam echter tot de conclusie dat Mateen geen bedreiging vormde, verklaarde Ronald Hopper, hoofd van de FBI in Tampa, Florida, zondag. Mateen had geen strafblad.

Ook sympathie voor politie

Aan de andere kant toonde Mateen juist bewondering voor symbolen van Amerikaanse autoriteit. Op foto’s van hemzelf die hij publiceerde op sociale media is hij te zien in een T-shirt van het New York Police Department (NYPD), die een hoofdrol speelde bij de reactie op de terreuraanslag op het World Trade Center op 11 september 2001. Op zijn auto had hij volgens een buurman een sticker geplakt met het motto van de Amerikaanse mariniers, Semper Fi (‘Altijd trouw’). En hij zou de ambitie hebben gehad zelf politieman te worden.

foto Loren Elliott/Tampa Bay Times/AP

Een bezoeker van nachtclub Pulse die zich tijdens de beschieting had schuilgehouden in een toilet, omhelst een vriend tijdens een ceremonie na afloop. . foto Loren Elliott/Tampa Bay Times/AP

Uit verklaringen van de vader van Mateen, zijn ex-vrouw en collega’s is een beeld ontstaan van een licht ontvlambare dader die radicaliseerde na zijn echtscheiding en die zijn actie zorgvuldig voorbereidde.

Mateen werd in 1986 geboren in New York, als kind van Afghaanse ouders. Het gezin verhuisde later naar Florida, waar hij als tiener een opleiding strafrecht volgde aan de Indian River State College. Zijn vader, Seddique Mateen, is een sympathisant van de Talibaan die zichzelf in filmpjes op YouTube afschildert als president van Afghanistan. Vanuit Californië presenteerde hij de Durand Jirga Show op internet, waarin hij stelling nam tegen Pakistan in het grensgeschil met Afghanistan.

Volgens Seddique Mateen had de schietpartij van zijn zoon vooral te maken met een persoonlijke afkeer van homoseksualiteit, zei hij zondag tegen de Amerikaanse televisiezender NBC. Omar was een paar maanden geleden in Miami toen hij twee mannen met elkaar zag zoenen. Het maakte hem woedend, vertelde zijn vader: „Kijk nou, hoe kunnen ze dat doen voor de ogen van mijn vrouw en kind?” De conclusie van vader Mateen: „Dit heeft niets met godsdienst te maken.”

Instabiel

Maar de ex-vrouw van Omar Mateen, Sitora Yusufiy, schetste zondag in de Amerikaanse media een ander beeld. Mateen en Yusufiy, een Oezbeekse van geboorte, hadden elkaar ontmoet op internet. Ze trouwden in 2009. Tegen de Amerikaanse krant The Washington Post vertelde Yusufiy dat Mateen aanvankelijk „een normaal iemand leek”.

Mateen ging vaak naar de sportschool en had aanvankelijk geen sympathieën voor de radicale islam. Na een paar maanden tijd werd Mateen echter gewelddadig. „Hij was instabiel”, aldus ex-vrouw Yusufiy. „Hij kwam thuis, en sloeg me omdat ik bijvoorbeeld de was niet had gedaan.” Haar ouders kwamen tussenbeide en het huwelijk werd na korte tijd al ontbonden.

Volgens een vriend van Mateen begon hij na de scheiding te radicaliseren. Een paar jaar geleden zou hij op een pelgrimstocht zijn gegaan naar bedevaartsoord Mekka, in Saoedi-Arabië. Wat er sindsdien met Mateen is gebeurd is op dit moment niet duidelijk. Volgens zijn vader hertrouwde hij en kreeg hij met zijn nieuwe vrouw een zoon.

Als beveiligingsbeambte bij een jeugdgevangenis en een ‘gated community’ was Mateen bevoegd om een vuurwapen te dragen. Volgens het federale Bureau van Alcohol, Tabak, Wapens en Explosieven kocht Mateen in de afgelopen twee weken meerdere wapens, meldt The New York Times. Het is niet zeker of hij met deze wapens de aanslag pleegde.

Mateen heeft volgens Amerikaanse media zijn aanslag goed voorbereid. Hij huurde een auto op zaterdag en legde ruim 150 km af van Fort Pierce naar Orlando. Daar belde hij rond 2 uur ’s nachts met 911.

Of Mateen daadwerkelijk samenwerkte met IS, zoals hij suggereerde, is op dit moment nog onduidelijk. De terreurbeweging claimt vaker aanslagen zonder daadwerkelijk opdracht tot de aanval hebben gegeven. Mateen kan ook een lone wolf geweest zijn die uit eigen beweging opereerde.

    • Frank Kuin