Alleen ontspoorde agenten praten etnisch profileren goed

Opinie Agenten die etnisch profileren goedkeuren, zijn volgens Ahmed Marcouch „totaal krankjorum”. Hij pleit voor een app waarmee burgers over agenten kunnen klagen.

PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch praat met politieagenten die actie voeren rond het Binnenhof. Foto Remko de Waal / ANP

Hoort etnisch profileren erbij als je boeven wilt vangen? Het leek alsof ik dat fractieleider Halbe Zijlstra (VVD) losjes hoorde beweren bij Buitenhof. Fout! Er is niets dat een selectie op huidkleur of ras legitimeert, ook de misdaadstatistieken niet. Uitsluitend het signalement telt bij staande houden. Rijbewijzen en identiteitspapieren mogen gecheckt worden, mits het signalement past. Dus als het signalement een kale man van circa veertig met een Marokkaans uiterlijk is, mag de politie alleen kale, Marokkaans uitziende mannen rond de veertig staande houden. Andere niet. Tenzij het om verkeerscontroles gaat. Maar dan moet de politie juist iedereen staande willen houden.

Alle agenten weten dit. Allemaal (ik ook) bespraken ze in hun opleiding het arrest ‘Hollende kleurling’: twee politiemannen hielden een gekleurde man staande die vanuit een drugscafé de Zeedijk op rende. Inderdaad vonden de agenten drugs. Toch sprak het Amsterdams gerechtshof deze heroïnebezitter vrij, de agenten hadden hem nooit enkel en alleen op basis van zijn kleur mogen fouilleren, ook al klopte hun kansberekening. Dit is al veertig jaar de ijzeren norm. Juist omdat de bevoegdheden van de politie zo enorm groot zijn, tot en met geweldsuitoefening, moet de politie uiterst integer zijn.

Besloten bedrijfsnet

Toch blijken medewerkers dit op het besloten bedrijfsnet van de politie te bediscussiëren. NRC beschreef afgelopen weekend welke argumenten zij bedenken om etnisch profileren goed te praten. Dat is totaal krankjorum. De journalisten Andreas Kouwenhoven en Thomas Rueb besluiten hun artikel met een casus die ik twintig jaar geleden zelf ook voorgelegd kreeg bij mijn sollicitatiegesprek, om te beoordelen of ik behept was met vooroordelen. De test luidt: een oude dame rent het politiebureau binnen met de melding dat ze beroofd is en dat de dader buiten loopt. U snelt naar buiten en ziet daar twee mannen lopen. Eentje in een driedelig kostuum en eentje met een donkere huidskleur, verlopen uiterlijk en een verschoten jas. Welke heer grijpt u als eerste in de kraag?

De agent die deze casus becommentarieert op zijn bedrijfsnet met ‘I rest my case…’, hoort niet bij de politie. Wie de norm loslaat, ondermijnt het gezag van de politie en sloopt de bondgenoten, de welwillende gemeenschappen die de politie zien als ‘van ons’ en die meehelpen met hun informatie en meldingen, bijvoorbeeld over de buurjongen die elke dag met een andere scooter in de garagebox verdwijnt. Dat stopt als de politie niet die verdachte buurjongen staande houdt, maar de hele buurt lastig valt met straatpatrouilles.

Agenten moeten etnisch profileren veroordelen. Hun beroepseer staat op het spel

Dit is het zoveelste signaal dat de politie intern een grote opdracht heeft te vervullen. Met de opleidingsmodule ‘multicultureel vakmanschap’ komt zij er niet. Er zijn zwaardere trainingen en opleidingen nodig, ook voor de politiechefs die met hun teams dagelijks de morele oordeelsvorming scherp dienen te houden. Ik heb indertijd als brigadier de aspirant-agenten die aan mij waren toevertrouwd gevormd met dagelijkse briefings aan het begin van de dienst en debriefings aan het einde. Simpel en doeltreffend, zeggen mijn voormalige collega’s tot op de dag van vandaag. Het is belangrijk dat agenten hun scherpe veroordeling van etnisch profileren duidelijk laten horen en elkaar aanspreken op ontsporingen. Hun beroepseer staat op het spel.

Geen alles kunnende generalisten

De politieleiding moet ook stoppen met agenten te overvragen. Hoogste tijd voor de korpsleiding om te accepteren dat wijkagenten, rechercheurs en andere dienders in etnisch gekleurde wijken geen alles kunnende generalisten kunnen zijn. Zij hebben etnisch divers samengestelde teams nodig, met specialisten die de specifieke gemeenschappen kennen; de taal, de onderlinge codes en de motoriek. Op papier is, met de werving en opleiding, de diversiteit intussen georganiseerd, maar de praktijk blijft achter en intussen worden de overvraagde agenten ziek; het ziekteverzuim is met zeven procent al jaren veel te hoog.

En die stopformulieren dan, waarmee agenten het hoe en wat per staande houding ter plaatse noteren? De claim is dat in Engeland etnische profilering daardoor daalt. Inderdaad, het aantal staandehoudingen daalt en de klachten over etnische profilering dalen mee. Maar die daling is vooral te danken aan agenten die administratieve rompslop willen vermijden. Nu zo maar deze experimenten in Nederland overnemen, is te gemakkelijk. Het verschil tussen goede en foute opsporing zit in de kwaliteit van de agenten en hun leiding, niet in stopformulieren. Wat wij nodig hebben, is niet minder klachten, maar meer klachten. Een speciale app voor burgers die zich onheus bejegend voelen door de politie is dan een goed idee. De klacht die de burger via deze app indient, komt terecht bij de agent van dienst. Die kan zich dan verantwoorden richting klager, chef en beroepscommissie. Zo verbeteren wij de politie.

    • een onzer redacteuren