Wie was Omar S. Mateen, en wat bezielde hem?

Omar S. Mateen schoot vijftig mensen dood in een gayclub in Orlando. Wat weten we over hem?

Een foto van Omar S. Mateen op de sociale mediasite MySpace Foto MySpace

Omar S. Mateen, die in de nacht van zaterdag op zondag vijftig mensen doodschoot in een gaybar in Orlando, was een paar maanden geleden in Miami toen hij twee mannen met elkaar zag zoenen. Het maakte hem woedend. “Kijk nou, hoe kunnen ze dat doen voor de ogen van mijn vrouw en kind?”, zei hij tegen zijn vader, die ernaast stond.

Oftewel, wilde zijn vader Seddique maar zeggen tegen de Amerikaanse zender NBC News, de terreurdaad die hij beging in club Pulse had niets met religie te maken, maar met een persoonlijke afkeur van homoseksualiteit. Maar in de berichten die in de loop van zondag in de media verschenen, kwam toch een ander beeld van Mateen naar boven.

Hoewel veel nog onzeker is, ontstond het beeld van een wel degelijk met terreurbeweging Islamitische Staat sympathiserende Amerikaan, die zijn aanval zorgvuldig had voorbereid. Wie was Mateen, die tijdens zijn aanslag zelf om het leven kwam door politiekogels, en wat bezielde hem? Dit is wat we tot nu toe weten.

New York geboren

Mateen werd in 1986 geboren in New York, als kind van Afghaanse ouders. Het gezin verhuist later naar de zuidelijke staat Florida waar hij als adolescent een opleiding strafrecht volgt aan de Indian River State College en in 2007 afmaakt. Het is rond dezelfde tijd dat Mateen via internet zijn vrouw ontmoet. Tegen de Amerikaanse krant The Washington Post vertelt Mateens (inmiddels ex-)vrouw dat hij toen ze elkaar leerden kennen “een normaal persoon leek”. Hij ging vaak naar de sportschool en had geen sympathieën met de radicale islam.

Maar na een paar maanden tijd werd Mateen gewelddadig. “Hij was instabiel”, zegt zijn ex-vrouw op de website van The Washington Post.

“Hij kwam thuis, en sloeg me omdat ik bijvoorbeeld de was niet had gedaan.”

De ouders van zijn vrouw kwamen tussenbeide en het huwelijk werd na een paar maanden ontbonden.Volgens een vriend van Mateen begint hij nadat zijn vrouw hem verlaat te radicaliseren.

In het vizier van de FBI

Een paar jaar geleden zou hij op een pelgrimstocht zijn gegaan naar Mekka, in Saoedi-Arabië. Het is op dit moment dat de Amerikaanse veiligheidsdienst de FBI Mateen in het vizier krijgt. Tijdens zijn werk als beveiligingsbeambte bij G4S, het grootste beveiligingsbedrijf ter wereld, maakt Mateen opruiende, streng islamitische opmerkingen tegenover collega’s.

De FBI ondervraagt hem en enkele van zijn medewerkers, maar laat de zaak daarna rusten. G4S laat maandag in een verklaring weten Mateen twee keer compleet te hebben doorgelicht - in 2007 en 2013 - maar daarbij niets te hebben gevonden.

In 2014 valt de aandacht van de FBI wederom op Mateen, nadat de Amerikaan van Afghaanse afkomst contact heeft gelegd met een zelfmoordterrorist in Syrië. Maar wegens gebrek aan bewijs laat de FBI de zaak liggen.

Wat er allemaal precies met Mateen gebeurd is in de jaren tussen de verhoren door de FBI en de aanslag zondag in Orlando, is op dit moment nog niet duidelijk. Volgens zijn vader hertrouwde hij en kreeg hij met zijn nieuwe vrouw een kind.

Wapens gekocht

Wat ook vaststaat, is dat Mateen volgens het federale Bureau van Alcohol, Tabak, Wapens en Explosieven in de afgelopen twee weken nog meerdere wapens kocht, meldt The New York Times. Het is niet zeker of hij met deze wapens de aanslag pleegde.

Mateen had volgens verschillende Amerikaanse media zijn aanslag goed voorbereid. Hij huurde een auto op zaterdag en legde ruim 150 km af van zijn woonplaats Fort Pierce naar Orlando, waar gaybar Pulse zich bevindt. Voordat hij om twee uur ‘s nachts de club binnenstapte waar hij meer dan honderd bezoekers zou doodschieten en verwonden, belt hij het Amerikaanse alarmnummer, meldt The New York Times. Over de telefoon zweert hij trouw aan IS, die de aanslag inmiddels heeft geclaimd.

Of Mateen daadwerkelijk met IS samenwerkte, is op dit moment nog onduidelijk. De terreurbeweging claimt vaker aanslagen, zonder dat ze daadwerkelijk opdracht tot de aanval hebben gegeven. Mateen zou ook een “lone wolf” geweest kunnen zijn die uit eigen beweging opereerde.

Bij de aanslag kwam Mateen door een actie van een SWAT-team om het leven. Hij laat een zoon van drie jaar na.

    • Guus Ritzen