Gewonnen, want gekker en sterker dan Engelse hooligans

Russische hooligans zwaaiden triomfantelijk met Engelse vlaggen. “Ze beschouwden het als een teken dat ze hun doel hadden bereikt.”

Een Russische supporter gebruikt zijn shirt als een soort bivakmuts alvorens op neutrale en Engelse supporters af te stormen. Foto AP / Thanassis Stavrakis

Er is een beeld uit Stade Vélodrome dat bij onderzoeker Clifford Stott is blijven hangen. In het tumult op de tribunes zag hij zaterdag hoe Russische hooligans niet alleen neutrale en Engelse supporters opjoegen, maar ook hoe ze in het naastgelegen vak enkele Engelse vlaggen afpakten en daar triomfantelijk mee rondzwaaiden en poseerden op foto’s.

“Ze beschouwden het als een teken dat ze hun doel hadden bereikt. Met zoveel trofeeën konden ze bewijzen dat zij gekker en sterker zijn dan de Engelsen. Zo werkt het in de hooligancultuur: als jij de Engelsen verslaat, ben jij nummer één”, vertelde Stott zondagochtend tegen onze verslaggever in Marseille.

Stott, professor op het gebied van veiligheid en orde aan de Universiteit van het Britse Keele, houdt zich al jaren bezig met voetbalgeweld rond en in de stadions. Oftewel: hooligans. Wat hem opviel aan de rellen rond de EK-wedstrijd tussen Engeland-Rusland? Dat de situatie in vrijwel alle opzichten overeenkwam met die op het WK 1998, toen Engelse fans in Marseille slaags raakten met lokale jongeren en de politie, met meer dan vijftig arrestaties en gewonden tot gevolg.

Lees ook: ‘Russische hooligans zijn getrainde vechters’

Rol van de politie

Grootste overeenkomst met 1998 was de rol van de politie. In Frankrijk liet die de situatie ook escaleren, als een katalysator voor geweld, zo stelt Stott. Agenten doen aanvankelijk niks en als er dan iets gebeurt wat hen niet zint, zetten ze meteen grof geschut in.

“Traangas, waterkanonnen. Voor supporters is dat heftig. Zij voelen zich geprovoceerd en worden eerder rebels dan rustig. De kunst is juist proactief op te treden. Waarschuwen vooraf. Je zag het verschil bij Euro 2000 in Nederland en België. In Eindhoven bleef de politie kalm en waren er nauwelijks problemen. In Charleroi trad de politie hardhandig op en werd het juist erger. Terwijl het om dezelfde Engelse personen ging.”

De Engelse supportersfederatie die in Marseille ter plekke was, liet zaterdag al weten dat Engelse fans de incidenten niet hebben uitgelokt. Zij moesten zich juist verdedigen, aldus woordvoerder Kevin Miles. Twintig fans werden gewond afgevoerd, van wie één in kritieke toestand. Stott:

“De Franse politie heeft de fans vrijwel geen moment beschermd. Neem donderdagavond: je kunt je afvragen hoe het kan dat er plotseling een groep lokale mannen, naar ik begrijp fans van Olympique Marseille, de Britse pubs kon aanvallen. De Engelsen sloegen terug. Vervolgens werden juist zij bestookt met traangas. Zo werd de toon gezet voor de twee dagen erna. Iedereen was geprikkeld.”

‘Term hooligan nauwelijks nog op hen van toepassing’

Hoewel donderdag en vrijdag al werd gevochten, vormde zaterdag het dieptepunt. Toen arriveerden de meeste van de 20.000 Russen. Hun aanwezigheid vormde volgens Stott het enige verschil met 1998.

“Totaal ander soort hooligans dan de Engelsen. Veel meer georganiseerd. De term hooligan is nauwelijks nog op hen van toepassing. Je denkt dan al snel aan baldadige supporters die onder invloed van drank de confrontatie aangaan, maar dit zijn eerder vechtgroepen. Ik heb dit ook gezien in Stockholm, toen ik voor onderzoek de derby Djurgardens-Hammarby bezocht. Daar wordt ook niet gedronken. Vechten is er bijna een sport.”

In Rusland gaan aan voetbalclubs gelieerde groepen veelvuldig de strijd aan op rustige plekken als een bos. Vaak in dezelfde shirts, zonder wapens, inclusief Fair Play-regels. Ook in Marseille liepen Russen met dezelfde shirts. Met doodshoofden erop, maar ook met de tekst ‘Lokomotiv’, verwijzend naar hun club Lokomotiv Moskou. Bovendien hadden Russische ultra’s deze rellen aangekondigd. Fans van Spartak Moskou zouden de Engelsen gaan opjagen, zeiden ze al voor aanvang van het EK.

Die drang komt volgens Stott voort uit het imago van de Britse supporters: ze zijn met velen, luidruchtig en nemen als het ware de stad in. “Ze worden bijna overal gehaat”, aldus de professor.

“De Engeland-fan is zich daarvan goed bewust en geeft ook uiting aan die identiteit. Vandaar ook die liedjes in Marseille: ‘Fuck off Europe, we’re voting out.’ En juist door die houding krijgen andere groepen de drang om te bewijzen dat zij gekker zijn. Het triggert.”

Russen: eer van de natie hoog gehouden

In Russische media vernam Stott zondagochtend dat de Engelsen de boosdoeners waren. Dat de Russen zich alleen hadden verdedigd en als het ware de eer van de natie omhoog hielden. Typisch, vindt Stott. “Los van het feit dat de Russische politie totaal geen vat heeft op dit probleem, zijn het weer de Engelsen die de schuld krijgen.” Volgens de onderzoeker gebeurt dat altijd. Net als bij de Hillsboroughramp. “Daar heeft het 27 jaar geduurd voordat de rechter oordeelde dat niet supporters fout zaten, maar de autoriteiten. Het beeld zit diep ingebakken. Maar mensen die beweren dat alleen de Engelsen verantwoordelijk zijn voor het geweld in Marseille, slaan de plank volledig mis.”

Deze week spelen Engeland en Rusland hun tweede wedstrijd in nabijgelegen steden. Rusland woensdag in Lille, Engeland donderdag in Lens. Maar omdat Lens te klein is om een massa te huisvesten, werd de Engelsen aangeraden om in Lille te verblijven, de plek waar de Russen zich dan ophouden.

“Door wat er gisteren is gebeurd in het stadion, zullen veel Engelsen geneigd zijn om elkaar te beschermen”, zegt Stott. “De kans op een herhaling van het eerdere geweld is reëel.”

    • Fabian van der Poll