Amerikanen in shock na terreurdaad in homoclub

Schietpartij Orlando Omar Mateen had volgens zijn vader iets tegen zoenende mannen. Hij schoot vijftig mensen dood.

Boven: politie in Orlando leidt mensen weg bij homoclub Pulse. Onder:vrienden en familie troosten elkaar. Foto’s Phelan M. Ebenhack/AP, Steve Nesius/Reuters

De dodelijkste massale schietpartij in de geschiedenis van de Verenigde Staten, en de grootste terreurdaad sinds 11 september 2001, heeft de spanningen in het land op scherp gezet. De 29-jarige Omar Mateen uit Florida schoot in de nacht van zaterdag op zondag zeker vijftig mensen dood in club Pulse in Orlando, een populaire uitgaansplek voor homoseksuelen. Zo’n 53 mensen raakten gewond. Mateen zelf is doodgeschoten door de politie.

President Barack Obama noemde de moordpartij in een tv-toespraak een daad van terrorisme. Het is de grootste terreurdaad op Amerikaanse bodem sinds de aanslagen van 11 september 2001. Volgens Obama was dit een aanslag gemotiveerd door haat. „Dit is een bittere herinnering aan het feit dat aanvallen op Amerikanen, gebaseerd op ras, etniciteit, religie of seksuele geaardheid een aanval op alle Amerikanen zijn.”

De tekst gaat verder onder de video

De vaststelling van terrorisme kan grote consequenties hebben voor het nationale debat, in een verkiezingsjaar waarin de Republikein Donald Trump de islam tot centraal thema wil maken. Trump twitterde: „Ik waardeer de felicitaties omdat ik gelijk had over islamitisch terrorisme, ik wil geen felicitaties, ik wil een harde aanpak en waakzaamheid. We moeten slim zijn!”

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Appreciate the congrats for being right on radical Islamic terrorism, I don’t want congrats, I want toughness & vigilance. We must be smart!

Trump pleit op campagne voor een inreisverbod van moslims in de VS.

Centraal thema van de verkiezingen

Maar de aanslag raakt ook aan andere gevoelige thema’s in de VS: rechten van homoseksuelen (die sterk onder druk staan in conservatieve staten), en het recht op vuurwapenbezit (scherp bekritiseerd door progressieven). Al met al heeft Orlando het in zich hét centrale thema van de presidentsverkiezingen te worden.

Omar Mateen arriveerde rond twee uur ’s nachts bij Pulse. Daar was die nacht een speciale latino-avond, waar meer dan driehonderd mensen aanwezig waren. Hij had een pistool en een semi-automatisch vuurwapen bij zich, en heel veel munitie.

De aanwezigen werden volgens ooggetuigen volslagen overdonderd toen Mateen bij binnenkomst begon te schieten. Hierna raakte hij buiten verwikkeld in een vuurgevecht met een bewaker. Mateen liep weer naar binnen en gijzelde een groot aantal bezoekers. Tientallen mensen waren nog binnen, sommigen verstopten zich in de wc. Rond vijf uur bestormde de politie het gebouw en werd Mateen doodgeschoten. Overlevenden omschrijven een urenlange chaos in het gebouw. Wie kon probeerde weg te komen, maar veel mensen zaten lange tijd gevangen. De nachtclub plaatste ’s nachts één update op Facebook: ‘Iedereen: verlaat Pulse en ren!’

Motieven onduidelijk

De precieze motieven van Mateen zijn nog niet duidelijk. Mateens vader zei vlak na de moordpartij dat zijn zoon in woede was ontstoken toen hij twee mannen op straat had zien zoenen. Mateen woonde op anderhalf uur rijden van Orlando, en werkte onder meer als beveiliger. Zijn ouders komen uit Afghanistan, hijzelf groeide op in de VS. Zijn ex-vrouw zei tegen The Washington Post dat Mateen bekendstond als labiel en gewelddadig.

Volgens de politie had Mateen nog met alarmnummer 911 gebeld, vlak voor hij club Pulse binnenliep. Hij had trouw gezworen aan Islamitische Staat (IS), en had de aanslag op de marathon in Boston in 2013 genoemd. Zondagavond claimde IS de aanslag in een verklaring. De politie had de link met IS nog niet bevestigd. Ook weet ze niet of Mateen hulp heeft gehad. De VS leiden de internationale coalitie tegen IS in Irak en Syrië, en voeren luchtaanvallen uit boven beide landen.

Een paar dagen geleden had president Obama nog gewaarschuwd voor de toename van geweld en intolerantie tegen homoseksuelen. Dit weekend organiseerden veel grote steden in Amerika gay prides. In Los Angeles is een man aangetroffen met een groot arsenaal aan vuurwapens en explosieven. Hij was onderweg naar de lokale gay pride, zo zei hij tegen de politie.

Epidemie van vuurwapengeweld

Obama stipte in zijn tv-toespraak zondag de epidemie van vuurwapengeweld in de VS aan. Maar hij waakte er dit keer voor vuurwapens een dominant thema van zijn verklaring te maken. Mateen was in bezit van een AR-15, een semiautomatisch vuurwapen dat de afgelopen jaren ook bij massale schietpartijen in Newtown, Colorado, Oregon en San Bernardino was gebruikt. Het wapen is vrij verkrijgbaar in Florida.

Het was de dertiende keer dat Obama de natie moest toespreken na een massale schietpartij, veel vaker dan zijn voorgangers. Na de moordpartij op basisschool Sandy Hook in Newtown (2012) probeerde hij vuurwapenbezit beter te reguleren. Dat strandde in een onwillig Congres. Hij herhaalde nu zijn pleidooi en zei erbij: „Bewust niets doen is ook een beslissing.”

    • Guus Valk