Blijf maar lekker opkopen, Mario

De Britse krant Financial Times kon het niet laten een cynisch stukje te schrijven over het filmpje ‘achter de schermen’ van de Europese Centrale Bank dat de ECB zelf als toelichting op het grootschalig opkopen van schuldpapier op zijn website zette: „Is het Oscarseizoen al geopend?” Het uitzonderlijke geldbeleid heeft gezorgd voor een uitdagende werksfeer én meer teamspirit in de kantoorkolossen van de ECB in Frankfurt. Hoe heerlijk die Europese samenwerking, pak de popcorn erbij!

Het filmpje is waarschijnlijk bedoeld om de ECB en zijn veel bekritiseerde geldbeleid dichterbij te brengen. Maar al gauw vliegen de technische Engelse afkortingen in allerlei Europese accenten je om de oren. Mocht dit een charme-offensief zijn, dan vrees ik het ergste.

En ik vreesde al het ergste. Want de toon in het debat over dat geldbeleid wordt steeds feller. De zorgen én de kritiek nemen toe. Banken in Nederland en Duitsland klagen luidkeels over het goedkope geldbeleid. Verdienen wordt zo moeilijk. De Nederlandse centrale bank stelde eind mei dat de extreem lage rente de hele financiële sector bedreigt. De Duitse minister van Financiën Schäuble en de Duitse centraal bankier Weidmann zijn extreem kritisch.

Op de financiële markten klinken de zorgen inmiddels hysterisch. De bekende vermogensmanager Bill Gross noemde de wereldwijde berg aan staatsschulden met negatieve rendementen donderdag „een supernova die op een dag zal exploderen”. Als de rentes omhoog gaan zullen velen verlies lijden, is de vrees.

Centrale onenigheid: is dit spelen met een atoombom of volkomen logisch beleid?

Deze week werd opnieuw een stap gezet op monetair terra incognita. De ECB koopt nu ook schuldpapier van bedrijven op. Alles om de economie te stimuleren. Geld is zo goedkoop dat Jeroen Dijsselbloem deze week namens de Nederlandse staat kon lenen tegen nul procent rente. Dat is niet gek meer, maar normaal.

De partijen in deze discussie liggen mijlenver uit elkaar. Centrale onenigheid: is dit spelen met een atoombom of volkomen logisch beleid? Voor de ECB en economen als Coen Teulings is het geldbeleid een logisch gevolg van een overschot aan spaargeld in het Westen door de vergrijzing. (Teveel mensen en pensioenfondsen sparen voor hun oude dag, te weinig mensen investeren.) De ECB maakt de rente niet laag, dat doet onze spaardrift. Om te voorkomen dat we vastlopen in die drift en geld nog een beetje te laten rollen, koopt de ECB schuldpapier op. Landen zouden moeten meedoen: uitgeven en investeren. Laat die staatsschuld maar oplopen.

Voor de critici maakt de ECB de rente wel degelijk kunstmatig laag en straft Draghi de goeden die sparen (Duitsland) terwijl de slechten die lenen (Zuid-Europa) worden beloond. Het goedkope geld stimuleert bovendien het nemen van onverantwoorde risico’s.

Spaar niet, geld moet rollen, zeggen de economen. Maar wat als dat ingaat tegen alles waar je in gelooft? Duitsers krijgen nu al jaren dit advies, ze worden er alleen maar bozer van. De toon baart me zorgen. Mario Draghi, voorman van de ECB, staat niet altijd boven de kritiek, maar geeft sneren terug. „Ons mandaat is prijsstabiliteit najagen voor de hele eurozone, niet alleen voor Duitsland.” Als je lang onder vuur ligt, word je geharnast en verbeten. Het is precies wat we niet nodig hebben. Ik vrees de dag dat politieke volkswoede zich op de ECB richt. Want zelfs al sta je volledig achter Draghi, dan moet je constateren dat de andere helft van het beleid, dat volgens de ECB en economen nodig is, ontbreekt. Hervormingen in Zuid-Europa en Frankrijk plus investeringen door de Duitse overheid. Kan het een zonder het ander goed gaan? Je hebt de Britten met hun Brexit, dat is al eng. Maar hier krijg ik echt dikke buikpijn van.

    • Marike Stellinga