Apples nieuwste product is het milieu

Technologie Apple gebruikt zijn omvang – 220 miljoen iPhones per jaar – om de elektronica-industrie duurzamer te maken. Het bedrijf heeft zelfs ambities als groene energiemaatschappij.

De grijze loods, ergens op een industrieterrein in Breda, is een loods als elke andere. Grijs en groot. Vierkant ook. Totdat je binnen komt. Beveiligingsmedewerkers vragen elke bezoeker de telefoon af te geven, leiden ze door het detectiepoortje en adviseren ze dringend niet buiten de gebaande paden te komen. „Je went eraan”, zegt een Nederlands personeelslid.

Welkom in Apples verborgen fabriek in Breda. Hier haalt een enorme recyclerobot met 29 armen iPhones uit elkaar. Alle kapotte, afgeschreven iPhone 6-modellen uit Europa worden hier verzameld en verwerkt tot herbruikbaar schroot: zilver, goud, koper, platinum en tin uit het moederbord, kobalt uit de batterij, magneten uit de speakers en tungsten uit het kleine motortje dat je telefoon laat trillen als-ie op stil staat.

Normaal gesproken laat Apple geen buitenstaanders toe in zijn fabrieken. Liam, zoals de robot-lijn is gedoopt, is echter Apples prestigeproject op milieugebied. Er staat één zo’n fabriek in Californië, bij het hoofdkantoor, en één in Nederland. Die speelt een centrale rol in Apples Europese distributienetwerk. Liam kan per jaar 1,2 miljoen telefoons uit elkaar halen. Een beginnetje, want in totaal verkoopt Apple 220 miljoen iPhones per jaar.

Recycling past bij het groene karakter dat het bedrijf wil uitstralen. Apple beperkte zich in de jaren van Steve Jobs tot het promoten van losse producten – iPods, iPhones, iPads, hardware dus – maar veranderde onder topman Tim Cook van toon. Nu ligt de nadruk op de ‘zachte’ kant: Apple wil „de aarde beter achterlaten dan we hem aantroffen.”

Liam, de dertig meter lange rij robotarmen, is het meest tastbare bewijs van die groene ambities. Ook de bouw van zonnecentrales, onder meer in de VS en China, past in dat plaatje. Apple is volgens een recent Greenpeace-rapport het technologiebedrijf dat de meeste duurzame energie verbruikt. Dat is te danken aan forse investeringen in zonnecentrales, onder meer bij een datacenter in North Dakota, het nieuwe hoofdkantoor in Cupertino en twee faciliteiten, elders in Californië, die samen 200 megawatt opleveren. Wereldwijd draait 93 procent van de Apple-gebouwen op elektriciteit uit zon, wind en water, maakte het bedrijf in maart bekend. In 23 landen draait Apple inmiddels volledig op duurzame energie.

We zijn het enige bedrijf in de elektronica dat serieus investeert in circulaire economie

Deze week lekte uit dat Apple een nieuwe divisie heeft opgericht, Apple Energy, die overtollige zonne-energie wil doorverkopen aan de markt. Daarnaast steekt Apple 200 miljoen dollar in zonnecentrales die Chinese toeleveranciers van duurzame energie gaan voorzien. Het Chinees/Taiwanese Foxconn, de belangrijkste producent van iPhones, bouwt ook een grote zonnecentrale die 400 megawatt moet opleveren.

„We willen in 2020 in totaal 4 gigawatt produceren om de CO2-voetafdruk van de toeleveranciers te verminderen”, zegt Lisa Jackson. Zij is de Apple-topvrouw die sinds drie jaar verantwoordelijk is voor het duurzame karakter van het bedrijf.

Tim Cook leerde ze kennen tijdens een bijeenkomst die Jackson als toenmalige baas van de Amerikaanse milieudienst EPA, organiseerde in Silicon Valley. „In Californië zijn ze het verst met milieumaatregelen. Daar hoef je tenminste niet te discussiëren of het klimaat wel aan het veranderen is.”

Ze hielden contact en een dag nadat ze haar baan opzegde hing Cook al aan de lijn. „Tim is een hele goede recruiter”, zegt Jackson tijdens een bezoek aan Amsterdam. „Hij lokte me met het zinnetje ‘at Apple you can do the work of your life’. Na 25 jaar overheidsdienst was dit ook het enige bedrijf waarvoor ik zou kunnen werken. Vanwege z’n omvang, de uitstraling en de verwachtingen die mensen van het merk hebben. Bovendien maakt Apple echte dingen, hardware. Daardoor kunnen we veel van de milieu-uitdagingen zelf aanpakken.”

Jacksons ster rees snel binnen het meest waardevolle bedrijf ter wereld. Ze opende in maart Apples productpresentatie, doorgaans een lofzang op een nieuwe iPhone of iPad, met een tien minuten lange uiteenzetting over het gebruik van duurzame energie. Niet de verkoopaantallen van de iPhone, maar de percentages schone stroom zorgden voor gejuich in de zaal. De boodschap is duidelijk: het milieu is Apples nieuwste product.

Is het moeilijk om de gewoontes van een bedrijf dat al veertig jaar hardware maakt te veranderen?

„Jij zegt ‘gewoontes veranderen’, ik noem het liever focus aanbrengen en verder bouwen. Apple is al tien jaar bezig om giftige stoffen te verwijderen uit producten. Dat hebben we uitgebreid naar het gebruik van groenere materialen, onder meer in verpakkingen. Toen ik begon, had Apple net aangekondigd dat het datacenter in North Carolina op 100 procent duurzame energie draaide. Laten we er voor zorgen dat het hele bedrijf dat doet. Ook de toeleveranciers, want driekwart van onze CO2 -voetafdruk zit in de productieketen van bedrijven die geen Apple heten, maar die wel voor ons werken.”

Kan Apple, met zijn sterke positie in de markt, niet afdwingen dat alle toeleveranciers ook schone energie gebruiken?

„We willen onze toeleveranciers niet verplicht stellen om duurzame energie te gebruiken. Dat is niet de beste manier. Dan kopen ze gewoon duurzame certificaten en dat voegt niets nieuws toe. Bedrijven concurreren dan om dezelfde kleine hoeveelheid energie. Nieuwe energieprojecten hebben onze voorkeur. We willen dat bedrijven investeren om zelf groener te worden en daar helpen we ze bij. Daarom zijn we enthousiast over Foxconn, dat zelf ook mee-investeert. We zijn niet zo maar een klant, we zijn een pretty sure thing. Ze weten dat ze aan onze productie- eisen moeten voldoen, dat haalt een hoop risico uit de investering.”

Is het groene beleid geen bedreiging voor de winstmarges? Sommige aandeelhouders morren…

„Je doelt op die aandeelhoudersvergadering waar Tim discussieerde met een investeerder die vroeg naar de return on investment (ROI) van duurzame energie? Jammer genoeg kon ik daar niet bij zijn, ik was op reis toen.”

Cook reageerde in 2014 boos op een aandeelhouder die informeerde naar de kosten voor de duurzaamheidsprogramma’s. De topman antwoordde, voor zijn doen furieus, dat veel van Apples activiteiten niet gericht zijn op winstmaximalisatie. „Als we onze apparaten geschikt maken voor blinden denken we niet aan de stomme ROI. Als je wilt dat ik alleen dingen doe om de ROI te verhogen, moet je uit het aandeel Apple stappen.”

Maar wat kost het? Welk budget heeft u?

„Dat is de oude manier van denken. Onze investeringen zijn kostenneutraal of zelfs kostenbesparend. Voor de bouw van de nieuwe Apple Campus kopen we van tevoren zonne-energie in. Met die contracten kan een ontwikkelaar van een zonnecentrale naar een bank gaan en makkelijk een lening krijgen. Daarnaast, we doen dit omdat we denken dat we dit aan de wereld verplicht zijn, en om te laten zien dat élk bedrijf dit kan doen.”

Er is nog veel mis in de mijnen die grondstoffen winnen voor de elektronica-industrie. Kan Apple zijn macht gebruiken om arbeidsomstandigheden te verbeteren, door bijvoorbeeld conflictvrije mineralen te gebruiken?

„Ik denk dat Apple de mogelijkheid heeft om erg invloedrijk te zijn in dat proces, omdat we in grote volumes werken. Voor sommige materialen geldt echter dat, al maken we veel telefoons, het toch om kleine hoeveelheden gaat. En dan zijn we niets in vergelijking met andere industrieën die meer gewicht afnemen bij de smelterijen.”

„Ik ben een voorstander van de gedachte dat Apple meehelpt en niet wegloopt. Je kunt eisen dat een mijn conflictvrij is en vervolgens je ogen dicht doen. Je moet wel audits houden om te controleren of het ook echt gebeurt. We houden inmiddels meer van die controles. Maar het is nog altijd maar een klein stukje van het hele scala aan leveranciers. En een audit is als een test, het meet wat er gebeurt op één dag, op één tijdstip.”

Een concrete bijdrage aan het milieu is dat Apple telefoons langer ondersteunt met nieuwe versies van het besturingssysteem, zodat je langer met een telefoon doet. Valt daar iets te verbeteren?

Apple, Google en Facebook gebruiken de meeste duurzame energie

Lachend: „Ik zal niet spreken voor de softwaremensen, die zouden me waarschijnlijk vermoorden. We hebben nog altijd klanten die hun oude iPhone 4 gebruiken of doorgeven aan familieleden.”

„Naarmate we meer telefoons zijn gaan maken, is inzamelen de grootste uitdaging van de circulaire economie. Het is een probleem voor de hele elektronicasector en wij zijn het enige bedrijf dat daar serieus in investeert. Materialen als tin, tungsten en kobalt die door onze robot Liam terugwint uit kapotte en afgeschreven toestellen, worden geconcentreerd en moeten dan weer terug in de markt. Pas dan is de cirkel compleet. Alleen vereist elektronica wel een hoge puurheid, je kunt niet inboeten aan kwaliteit.”

Brandjes blussen

Ondertussen blijven de geautomatiseerde armen van Liam schroeven, wrikken en breken. Hier in Breda komen Europese iPhones om te sterven en verwerkt te worden tot bruikbare resten. Het is, vanwege de vereiste zuiverheid, nog niet duidelijk hoe de materialen precies gerecycled gaan worden.

Elk recyclestation doet er gemiddeld elf seconden over om een stukje iPhone te ontmantelen. De enige menselijke handeling is het toevoeren van nieuwe oude iPhones – ze worden aangevoerd in doosjes van twintig stuks. De medewerkers houden ook de wacht. Tijdens de rondleiding vliegt een van de batterijen in brand – dat kan gebeuren omdat de telefoons kort worden verhit om de lijm los te maken. Liam wordt stopgezet, het brandje geblust en na vijf minuten peutert de robot weer tientallen iPhones uit elkaar.

Is Apples aandacht voor het milieu nu slimme marketing – dat kan het bedrijf als geen ander – of een daadwerkelijke ommekeer in de elektronica-industrie? Hoe goed doet Apple het echt?

Bas van Abel, van het Nederlandse Fairphone, lijkt de meest aangewezen persoon om die vraag te beantwoorden. Fairphone bouwt ‘verantwoorde’ smartphones die je zelf kunt repareren en upgraden, als statement tegen de wegwerpcultuur. De Fairphone is zoveel mogelijk gefabriceerd onder goede arbeidsomstandigheden en met zoveel mogelijk beschikbare ‘conflictvrije’ materialen.

Van Abel is blij dat Apple het milieubeleid volwaardige aandacht geeft. „Als marktleider zetten ze de standaard voor de industrie. Ze maken het onderdeel van hun bedrijf en maken consumenten milieubewuster. Dat is beter dan een verplicht rapportje over sociaal verantwoord ondernemen, ergens achteraf op de website zetten.” De Nederlandse telefoonmaker is volgens Van Abel „in gesprek” met Apple over duurzaamheid. „We houden het team van Lisa Jackson up to date.”

Uiteindelijk komt het neer op de vraag of de aandeelhouders accepteren dat het rendement minder wordt, en of de providers die een belangrijke rol spelen in de distributie van telefoons het ook goed vinden. Want als toestellen meer dan vier jaar houdbaar zijn, raakt dat de verkoopcijfers.

In feite beweegt de markt al die kant op. Telefoons worden minder vaak vervangen, en voor het eerst in negen jaar tijd dalen de verkoopcijfers van de iPhone (tweederde van de Apple omzet, 234 miljard dollar in 2015 ).

Groene Boodschap

Waar gaat Apple dan zijn groei vandaan halen? Apple zal het van de ontwikkeling van nieuwe diensten moeten hebben, die niet elk jaar een nieuw apparaat vergen.

Als Apple een speler van belang wordt op de energiemarkt, levert dat nieuwe mogelijkheden op voor de elektrische, zelfrijdende auto die het techbedrijf naar verluidt zou ontwerpen. Of een energieopslagpunt in huis. Het zou de overlap met Tesla, fabrikant van elektrische voertuigen en thuisaccu’s, nog groter maken.

Tegelijkertijd helpt de Groene Boodschap Apple om het bedrijf verder te ‘onttechnologiseren’. Zoals Apple in 2007 al het woord ‘computers’ uit de bedrijfsnaam schrapte, opent een duurzaam imago de weg naar toepassingen die meer in het dagelijks leven staan. Minder gadgets, meer medische apparaten, zelfrijdende auto’s en technologie voor het ‘smart home’.

Of zulke toekomstige producten de enorme verkooprecords van de iPhone ooit zullen evenaren? Als we Tim Cooks woord mogen geloven, draait het niet alleen om meer return on investment, maar wil hij de aarde beter achter laten. Nu nog de aandeelhouders overtuigen.

Wat doet Liam?

Apple Liam is een dissemblagerobot die in 21 verschillende stadia een iPhone 6 uit elkaar haalt. Dat gebeurt met 29 verschillende armen die het apparaat vastpakken met zuignappen,
schroevendraaiers en magneten. Elk stadium duurt gemiddeld elf seconden.
Er zijn twee Liams, een in Californië en een in Breda, waar alle Europese telefoons ingezameld worden. Liam kan 1,2 miljoen telefoons per jaar uit elkaar schroeven, nog een fractie van de 220 miljoen telefoons die Apple per jaar produceert. De telefoons die verwerkt worden zijn niet te repareren of te duur om te maken - afgeschreven dus.

Liam is een onderzoeksproject, benadrukt Apple. De robotarmen kunnen alleen een iPhone 6 uit elkaar halen, geen andere iPhone-modellen. Zelfs bij één model telefoon is het al moeilijk om rekening te houden met verschillende schroefjes of afwijkende accu’s, bijvoorbeeld bij toestellen die al eens eerder gerepareerd zijn.

De onderdelen die Liam uit de telefoons filtert zijn niet rechtstreeks te hergebruiken, ze moeten geconcentreerd en gezuiverd worden om weer in andere elektronica te belanden.
Het is onduidelijk of Apple dat kan doen zonder er geld op toe te leggen. De losse onderdelen die Liam verwijdert, bijvoorbeeld het glazen panel, de vibratiemotor of de camera, worden niet meer voor zogeheten refurbished (gerepareerde) iPhone 6-modellen gebruikt. Die onderdelen zouden stuk kunnen zijn en het is te duur om uit te zoeken of ze wel werken.
Het enige complete onderdeel dat weer in een andere iPhone kan belanden is het kleine houdertje van de simkaart. Die wordt alleen in Europa hergebruikt, aldus Apple-medewerkers.

Dit haalt Liam uit een telefoon:
Moederbord: zilver, houd, koper, platinum en tin
Accu: cobalt, ijzer, aliuminium, koper, tin en nikkel
Luidspreker: magneten
Trilmodule: tungsten
Glazen voorzijde: indium, tin en glas
Achtercamera: goed, koper en zilver
Behuizing: aluminium