Xi verkijkt zich lelijk op Taiwan

China is onder Xi Jinping nog geen stap dichter bij hereniging met Taiwan gekomen. De Chinese president begint zo in verlegenheid te raken.

Militair defilé bij de beëdiging van de Taiwanese president Tsai Ing-wen, vorige maand. Tsai won in januari de verkiezingen van Eric Chu, van de pro-Chinese Guomindang. Foto Tyrone Siu/Reuters

Het moet zelfs de Chinese president Xi Jinping te gortig zijn geweest. Zó snel zijn de seksistische analyses van de „extreme” en „emotionele” gemoedstoestand van de nieuwe Taiwanese president Tsai Ing-wen van de veelgelezen militaire websites gehaald. Publicitaire stommiteiten van een bekende generaal-majoor en militair commentator kan Xi niet gebruiken, nu zijn Taiwanbeleid vastloopt.

De inmiddels met pensioen gestuurde topofficier denkt dat de eerste vrouwelijke president van Taiwan niet van China houdt – het ene, ongedeelde China bedoelde hij – omdat zij niet getrouwd is en geen kinderen heeft. „Aangezien zij de liefde en de verplichtingen van familie en kinderen niet kent”, zou ze het Chinese vasteland en de „afgebroken provincie Taiwan” niet als één familie zien.

De bijna 60-jarige Tsai, die haar hele leven ook in eigen land al opbokst tegen traditionele Chinese mores over het huwelijk, liet de beledigingen langs zich afglijden als druppels water van een lotusblad. Maar in Taiwan werd door haar – overwegend jonge – aanhang, de media, het parlement en talloze internetters furieus gereageerd. „Dit zijn dus de echte denkbeelden in dat zogenaamd machtige land met 1,3 miljard inwoners. Daar willen wij dus nooit bij horen”, schreef de populaire columniste Shin Hwei Huang op de website van Taiwans grootste universiteitskrant. In een vorige week gepubliceerde opiniepeiling keerde een grote meerderheid zich tegen de aanval op Tsai en tegen het Chinese idee van „nationale hereniging”.

De heilige graal

De heilige graal van de Chinese politiek is op het 25 miljoen inwoners tellende eiland impopulairder dan ooit, blijkt uit de felle commentaren en nieuwste peilingen. En dat onderstreept nog eens dat president Xi, die geldt als een expert op het gebied van de relaties met „de afgedwaalde jongere broeder” totaal verkeerd heeft gegokt.

Ruim een half jaar geleden deed hij wat geen Chinese leider voor hem ooit had gedaan: hij ontmoette de Taiwanese president. Dat was toen Ma Ying-jeou, de leider van de pro-Chinese Guomindang (Nationale Partij). Xi wilde hem steunen in zijn verkiezingscampagne. Hij bereikte het tegendeel: vooral jonge kiezers keerden zich massaal van hem af en steunden begin dit jaar de Democratisch Progressieve Partij (DPP) van Tsai Ing-wen en andere partijen die naar onafhankelijkheid streven.

Voor jonge Taiwanezen – en die zijn inmiddels in de meerderheid – is China een cultureel nauw verwant land (dezelfde taal, vergelijkbare keuken, dezelfde goden, dezelfde filosofen), met een verwerpelijk politiek systeem. Tijdens de campagne bleek dat velen hechten aan ‘natuurlijke onafhankelijkheid’ (tian ran du). Ook boeren, vissers en kleine ondernemers zijn tegen hereniging met China, uit vrees te worden weggevaagd door concurrenten van het vasteland.

Aan deze nieuwe politieke werkelijkheid – de Guomindang verloor niet alleen het presidentschap, maar ook de meerderheid in de wetgevende Yuan – kan China niet wennen. Er gaat geen dag voorbij zonder mediacampagne tegen de professorale, zacht pratende Tsai Ing-wen en haar regeringspartij.

Opinieonderzoek

De betekenis van de verkiezing van Tsai, het succes van andere antiherenigingspartijen in de verkiezingen en glasheldere opinieonderzoeken lijken niet door te dringen tot de autoriteiten en de media in China. De nieuwe werkelijkheid wordt beantwoord met steeds grimmiger commentaren, die niet alleen kunnen worden afgedaan als partijpropaganda.

Xi Jinping is de machtigste Chinese leider sinds Mao en heeft veel politieke en economische macht naar zich toe getrokken, ook het Taiwanbeleid. Een groot deel van zijn politieke leven heeft Xi gewerkt in Fujian, de provincie tegenover Taiwan, waar voor bestuurders „herstel van nationale eenheid” een topprioriteit is, eerst langs geleidelijke, economische weg. Uit oude interviews blijkt dat Xi als gouverneur van Fujian voorstander was van militair ingrijpen als Taiwan officieel de onafhankelijkheid zou uitroepen.

De uiterst voorzichtige Tsai Ing-wen heeft tot nu toe de druk van haar achterban weerstaan om de feitelijke onafhankelijkheid van haar Republiek China om te zetten in een constitutionele en geopolitieke werkelijkheid. Haar toespraken zijn op dit punt uiterst vaag en vol met oproepen tot „positieve dialogen”. Tegelijkertijd weerstaat zij ook de opgevoerde druk van China om de magische sleutelwoorden ‘Er is maar één China’ uit te spreken.

Of Xi, die halverwege zijn tienjarige ambtstermijn als president van China nog helemaal niets heeft bereikt op het gebied van „herstel van nationale eenheid”, daarmee genoegen neemt is de vraag. Binnen de partij en het leger klinkt gemor over het uitblijven van succes. Eerder dit jaar werd zelfs in een anonieme brief op het aftreden van de „onbekwame” Xi aangedrongen en de seksistische uitspraken van generaal Wang over Tsai waren aanvankelijk door de militaire censuur goedgekeurd.

Zestienhonderd raketten

Xi heeft niet alleen de militaire middelen om te reageren – 1.600 raketten staan permanent gericht op Taiwanese doelen – maar kan ook de economische herstelplannen van de Taiwanese president Tsai ernstig frustreren.

De afgelopen acht jaar zijn de twee ‘Chinese’ economieën verder met elkaar vervlochten geraakt: 40 procent van de Taiwanese export gaat naar China. Miljoenen Taiwanezen werken in hightechbedrijven met vestigingen op het vasteland, en alleen al in Shanghai wonen 500.000 Taiwanezen.

Taiwanese ondernemers aan beide zijden van de Straat van Taiwan houden dan ook rekening „met een lange periode van kou, oplopende spanningen en mogelijk zelfs chaos”. De eerste signalen zijn al zichtbaar: het aantal Chinese toeristen dat toestemming krijgt om naar Taiwan te reizen, daalt snel. Ontmoetingen op hoog ambtelijk niveau zijn voor onbepaalde tijd uitgesteld.

    • Oscar Garschagen