Jaloerse Fransen staken om KLM

Piloten van Air France staken vanaf zaterdag. Hun conflict met de directie gaat deels over de werkverdeling met zusterbedrijf KLM.

Gezagvoerder (l) en co-pilot tijdens de start van een Boeing 737-800. Foto iStock

Een kwartier voordat de leiding van Air France donderdag een nieuwe staking bij het bedrijf bevestigt, verlaat topman Alexandre de Juniac van moederbedrijf Air France-KLM het hoofdkantoor in Parijs. „Ik laat u aan de onderhandelaars”, glimlacht hij naar een paar vroege journalisten.

Zijn vertrek via de zijdeur op het moment dat de spanning oploopt, getuigt van enige symboliek. De Juniac is officieel nog tot 4 juli de baas van Air France-KLM. Omdat hij in feite vleugellam is, zegt het bedrijf niet met de bonden te kunnen onderhandelen over de werkverdeling tussen Air France en KLM.

En dat is voor de Franse bonden SNPL en SPAF wel het belangrijkste pijnpunt. Zij leggen vanaf zaterdag hun werk neer omdat volgens hen de laatste twee jaar KLM sneller is gegroeid dan Air France. In 2006 is afgesproken dat van de totale productie, gemeten naar aantal stoelen en vlieguren, 63 procent onder Air France zou vallen en de rest onder KLM. Volgens de piloten is dat evenwicht verstoord. Het aantal stoelen groeit sneller bij KLM, mede door andere cabine-indelingen. Air France-directeur Frédéric Gagey erkent dat de verhoudingen zijn gewijzigd, maar zegt dat ze nog wel binnen de afgesproken marges liggen. De disbalans is volgens hem deels het gevolg van de toevoeging van Martinair aan KLM in 2011.

Maar de vraag van de bonden is „legitiem en relevant”, vindt Gagey. In de onderhandelingen die een staking hadden moeten voorkomen, zou hij de laatste dagen hebben beloofd vanaf 4 juli, als de nieuwe groepstopman Jean-Marc Janaillac aantreedt, met de bonden over de zogenoemde ‘productiebalans’ in gesprek te gaan.

Tijdens koortsachtige onderhandelingen kon de directie van Air France de afgelopen dagen en nachten ook niet tegemoetkomen aan de meeste andere eisen van de bonden. Zij vroegen onder meer om het terugdraaien van salarisverlagingen en brachten de groei van dochterbedrijf Transavia weer ter discussie. De voor zaterdag tot en met dinsdag aangekondigde staking gaat daarmee door.

EK en imagoschade

Maar de hinder valt mee. Volgens Air France heeft slechts een kwart van de piloten zich als staker geregistreerd. Dat leidt op de eerste stakingsdag tot 20 à 30 procent vluchtuitval. Vluchten waarmee supporters, voetbalteams of scheidsrechters voor het Europees kampioenschap voetbal vervoerd worden, zullen volgens Gagey niet worden getroffen.

Juist vanwege dat EK en de imagoschade voor Frankrijk bestond bij KLM de vrees dat de directie van Air France onder druk van de regering zou toegeven aan de piloten. Maar terwijl de politiek deze week ingreep bij spoorbedrijf SNCF, is er „geen enkele regeringsinmenging” bij Air France geweest, verzekert personeelsdirecteur Gilles Gateau, die overigens tot voor kort voor premier Manuel Valls werkte.

KLM’ers, vakbonden en Kamerleden vreesden dat een concessie van de Air France-directie negatieve gevolgen zou hebben voor KLM. Als de Franse piloten hun zin hadden gekregen, waren er mogelijk intercontinentale routes, en daarmee banen, overgeheveld van Schiphol naar vliegveld Charles de Gaulle. Behalve op nieuwe bestemmingen in Europa vliegt KLM sinds kort ook naar Astana en Salt Lake City, vanaf komende winter naar Miami en Colombo en vaker naar Havana en Kuala Lumpur.

CNV-bestuurder Dolf Polders: „KLM kon de laatste tijd weer groeien dankzij bezuinigingen. Air France bezuinigde niet. Als routes worden overgeheveld naar Parijs mag KLM bloeden voor het dwarsliggen van Air France. Dat kan toch niet waar zijn? Waarom zouden we dan nog meewerken aan verder bezuinigen?”

De directies van Air France en KLM ontkenden donderdag stellig het bericht uit De Telegraaf dat er sprake is van het overhevelen van routes. Gagey rekende in de persconferentie voor dat om aan de door de Franse bonden geëiste 63/37-verdeling tegemoet te komen, Air France het aantal vluchten met 23 procent zou moeten opvoeren en voor 4 miljard euro 27 nieuwe vliegtuigen zou moeten aanschaffen. Dat is niet erg realistisch.

Maar de sfeer tussen beide bedrijven wordt er niet beter op. KLM-topman Pieter Elbers ontvangt veel berichten met „vragen, zorgen en boosheid” over de staking, meldde hij deze week op de personeelssite van KLM. De kosten van de „destructieve staking” raken de winst- en verliesrekening van Air France, maar leidt tot imagoschade voor KLM, aldus Elbers. KLM ondervindt als onderdeel van de holding echter wel degelijk ook financiële schade. De Franse pilotenstaking van eind 2014 kostte het concern 500 miljoen.

Opmerkelijk is dat ook pilotenbond VNV zich tegen de staking keert. In 2014 waren ze solidair, nu spreekt het VNV-bestuur in een intern bericht „morele afkeuring” uit. De relatie met de collega’s van de SNPL is al bijna twee jaar slecht, schrijft het bestuur. Daarmee komen ook de afspraken tussen de twee pilotenbonden onder druk te staan.

Ook andere Nederlandse vakbonden keuren de staking af. Net nu Air France-KLM na jaren van verlies weer voorzichtig winst begint te maken, en KLM de vruchten begint te plukken van hervormingen, is dit een flinke stap achteruit.

Zo zetten de Franse piloten de verhoudingen tussen het Franse en Nederlandse smaldeel opnieuw onder druk. Twaalf jaar na de overname van KLM door Air France is de samenwerking nog steeds kwetsbaar. Het risico is dit keer groter dan bij eerdere botsingen. Een evenwichtige ontwikkeling van de twee partijen, zonder elkaar te benadelen, is de basis van de samenwerking tussen Air France en KLM. Zonder bevredigende oplossing vervalt die basis.

    • Mark Duursma
    • Peter Vermaas