‘Effect van Geefwet voor instellingen nu nog nauwelijks merkbaar’

Alleen de grote instellingen halen meer geld op van bedrijven en particulieren. De nieuwe Geefwet heeft nauwelijks effect

Vooral de zeer grote culturele instellingen zijn er sinds de ingrijpende bezuinigingen van het vorige kabinet in geslaagd om meer geld op te halen bij bedrijven en particulieren. Bedrijven zijn in 2014 meer aan sponsoring van die grote instellingen gaan uitgeven. Maar vermogende particulieren geven juist minder aan cultuur, ondanks een nieuwe Geefwet die sinds 2012 van kracht is.

Dat blijkt uit een onderzoek dat de Werkgroep Filantropische Studies van de Vrije Universiteit Amsterdam morgen presenteert. Uit het onderzoek, in opdracht van het ministerie van OCW, blijkt dat de Geefwet tot dusver voor de meeste culturele instellingen vrijwel geen effect heeft gehad. Toch moet daar volgens onderzoeker René Bekkers niet direct de conclusie aan verbonden worden dat de Geefwet een mislukking is. „Een vergelijkbare wet in Frankrijk had pas na zeven jaar effect.”

De Geefwet werd in 2012 ingesteld om instellingen te helpen meer geld uit de private sector te halen. Gevers aan culturele instellingen kunnen daardoor een hoger bedrag van hun belastingen aftrekken. Door zo giften en sponsoring te stimuleren, zouden culturele instellingen beter in staat moeten zijn door fondsenwerving de teruggang in subsidies te compenseren. Dat geldt tot dusver slechts voor een kleine minderheid.

„Er zijn nu duidelijk winners and losers”, zegt Bekker. „Je ziet positieve effecten in grote steden en bij musea. Bij kleine instellingen, buiten de Randstad en bij de podiumkunsten zie je dat het moeilijker is.” De onderzoekers constateren dat slechts 11 procent van de instellingen 87 procent van de opbrengsten uit fondsenwerving binnenhalen. Dat zijn de grootste instellingen, die de inkomsten uit sponsoring en fondsenwerving zagen stijgen. Bij de andere, kleinere instellingen daalden deze inkomsten juist.

Alle instellingen zijn actiever met fondsenwerving aan de gang gegaan. Maar de grote instellingen zijn verantwoordelijk voor de stijging aan uitgaven voor fondsenwerving en marketing in 2014. De zeer kleine, kleine en middelgrote instellingen hebben er juist minder aan uitgegeven. Volgens de VU was het voor veel instellingen lastig om ondanks de bezuinigingen te investeren in fondsenwerving en marketing.

De Geefwet blijkt ook onbekend. Bijna de helft van de vermogende Nederlanders weet niet dat giften verhoogd aftrekbaar zijn. Er waren in 2014 wel meer vermogende Nederlanders die aan cultuur gaven, maar het gemiddelde bedrag nam af. De Geefwet zou juist moeten stimuleren meer te geven.

Van de bedrijven kent tweederde de verhoogde aftrek van de Geefwet niet. Opvallend is wel dat juist de middelgrote en zeer grote instellingen die veel naar potentiële gevers gecommuniceerd hebben over de Geefwet, ook meer inkomsten uit fondsenwerving hebben verkregen.

Conclusie van de VU is daarom dat het positieve effect van de wet groter kan zijn als instellingen nog wat meer tijd wordt gegund om zich toe te leggen op fondsenwerving. „We weten nog niet of de stijging in 2014 gezien kan worden als een trendbreuk”, zegt Bekkers. De Geefwet in Nederland geldt nu tot eind 2017.