Recensie

Deze kunst moet je wel in het bos zien

Kauwgom kauwers en katten: iedereen mag bijdragen aan de kunst van de kunstmanifestatie Sonsbeek in Arnhem.

Kunstwerk van Eko Prawoto op Sonsbeek ’16. Foto Maurice Boyer

In geen enkele editie van de beeldende kunstmanifestatie Sonsbeek - opgericht in 1949 in Arnhem – heeft de boswachter zo’n grote rol gespeeld als nu. Boswachter Jeroen Glissenaar kent de dichtst beboste stukken, weet welke beuk van de winter het loodje heeft gelegd, waar de hangjongeren hun waterpijp komen roken, welke schimmels waar floreren. Voor ruangrupa – een curatorencollectief uit Jakarta dat twee jaar geleden werd uitverkozen om Sonsbeek 2016 te leiden – was het vanzelfsprekend dat ze eerst met boswachter Jeroen gingen kennismaken, naar zijn verhalen luisteren, met hem rondlopen. En dan aan de slag.

In het geval van Glissenaar betekende dit dat hij de kunstenaars wees op plekken in het park waar hun werk het allerbest tot hun recht kwam.

Het is zo’n beetje het motto van ruangrupa die in TransACTION, zoals Sonsbeek ’16 heet, alles heeft ingezet op samenwerken, -doen en uitwisselen. En dit met aanstekelijk elan. Dat betekent dat Sonsbeek ’16 zich niet alleen in het park afspeelt, maar half Arnhem in bezit neemt: van de muren, musea en galeries, tot de bruggen en trottoirs. Iedereen kan meedoen. De 44 deelnemende kunstenaars natuurlijk, maar ook ‘gewone mensen’. Zij kunnen elke week aan de Zijpendaalseweg hun brood komen bakken in de prachtige, langzaam in rook opgaande broodbakkerij van Alphons ter Avest. Het werk van de Filippijnse Louie Cordero - een tamelijk afstotelijk half, ontveld hoofd - krijgt met behulp van uitgekauwde kauwgom (de kauwgomballenautomaat staat ernaast) een nieuwe huid, dus plakken maar. En zelfs katten krabben in het kleine Coehoornpark hun eigen kunstwerk (een project van Mark Salvatus).

Met een curatorencollectief dat komt uit een voormalige kolonie, zou je verwachten dat Sonsbeek geheel in het teken van het postkolonialisme staat. Die discussie komt vooral in Museum Arnhem aan de orde. De groepstentoonstelling transHISTORY brengt aan de hand van persoonlijke verhalen grijstonen aan in het traditionele zwart-wit denken. Roy Villevoye en Jan Dietvorst schetsen in hun nieuwe film The New Dress het ontroerende en ook hopeloze relaas van de 84-jarige maar nog steeds kwieke missiezuster Majella die tussen 1956 en 1961 bij de Asmat Papoea’s woonde. Een ander hoogtepunt is de installatie Office on the Run van de Tsjechische Eva Kotátkova, die vier poppen in een theatrale setting laat ontsnappen aan datgene wat van ze wordt verwacht.

Perfecte mix kunst en omgeving

In Sonsbeek ondertussen is met dank aan de boswachter een hechte, bij tijd en wijle perfecte symbiose ontstaan tussen kunst en omgeving. Het mooist is dat te ervaren bij de werken van de Italiaanse Rosella Biscotti, het Berlijnse collectief Slavs and Tatars en de Nederlander Rob Voerman. Biscotti legde op de top van een heuvel sprookjesachtige fragmenten neer die duiden op het verblijf van een mythische olifant, vos, neushoorn en vleermuis. Slavs and Tatars bouwde in het diepst van Sonsbeek – ga cross country - een schuilkerk die het midden houdt tussen een offerplek en minimalistische sculptuur.

Rob Voerman leverde het spectaculairste en tegelijkertijd idealistisch werk. Over de waterval in Sonsbeek bouwde hij een zilverachtige grotconstructie van aluminium en gekleurd plexiglas, dat onderdak biedt aan een werkelijke bank. De bank geeft biljetten uit die de ecologische waarde aangeven van een stukje bedreigde aarde. Het water ruist, de bankbiljetten knisperen, het zonlicht dat gefilterd door bladeren en plexiglas naar binnenvalt, is blauw, paars en groen.

Pas als je het hele park hebt doorgelopen, realiseer je dat een mini-maatschappij is ontstaan: met speeltuin, bank, kerk, ambassade en nog veel meer. Alles mag aangeraakt en vooral gebruikt. Het is al eerder gezien en getoond in de kunst: dat kunst van haar voetstuk komt en dat ja, de vraag wat kunst is, niet meer belangrijk is. Ruangrupa slaagt erin om die vragen bruisend nieuw te maken. Oorspronkelijk was kunst een middel om tot ideeënuitwisseling te komen. Dat idee is in alle luister hersteld. Ga het meemaken.

    • Lucette ter Borg