De man die auto’s overeind houdt bij de elandproef

Elektronica (‘ESP’) die auto’s overeind houdt bij abrupt uitwijken, redt duizenden levens. De Nederlandse uitvinder is nu geëerd.

Foto’s BBC

Sinds 2014 zijn alle nieuwe auto’s verplicht uitgerust met ESP. Het systeem neemt de controle over bij onverwachte manoeuvres: als je bijvoorbeeld moet uitwijken voor een kind of een voorligger.

De Nederlandse ingenieur Anton van Zanten (1940) heeft donderdag in Lissabon de ‘Lifetime Achievement Award’ van het Europese Octrooibureau gekregen voor de uitvinding van het elektronische stabiliteitsprogramma (ESP). Van Zanten: „Dat de Mercedes A-klasse in 1997 bij de elandtest omrolde was voor ons een blessing in disguise.”

De boordcomputer herkent een gevaarlijke beweging of een slip, en corrigeert daarvoor door gedoseerd te remmen op elk wiel afzonderlijk. Van Zanten: „De computer stuurt in feite door te remmen.”

ESP, ook bekend als ESC en door uitvinder Van Zanten consequent zo genoemd, geldt als de belangrijkste uitvinding op het gebied van rijveiligheid na de autogordel. „Het verschil is dat de veiligheidsgordel geen ongelukken voorkomt”, zegt Van Zanten. „En ESC wel.” Volgens Bosch, waar Van Zanten zijn systeem ontwikkelde, heeft ESP tot nu toe een kwart miljoen ongelukken voorkomen, waardoor circa 8.500 levens zijn gespaard.

Van Zanten wilde na zijn afstuderen graag aan de slag in de Duitse auto-industrie, vanwege zijn uit Duitsland afkomstige echtgenote. In 1977 begon hij bij Bosch, onder meer toeleverancier voor de automobielindustrie. Daar werkte hij aan de ontwikkeling van een antiblokkeersysteem (ABS) voor vrachtwagens, dat voorkomt dat de wielen blokkeren bij het remmen.

Om naast de voorwaartse ook de zijwaartse beweging onder controle te houden, begon Van Zanten in die tijd met een kleine groep ‘pioniers’ aan de ontwikkeling van het ESP-systeem. Daarvoor was onder meer een sensor nodig om de draaisnelheid van de auto om zijn verticale as te meten en dat leverde de nodige hoofdbrekens op. Van Zanten: „Er was er een op de markt voor modelvliegtuigen, maar die ging maar 100 uur mee, dus die was niet geschikt. Kruisraketten bleken ook zo’n sensor te hebben, die wel lang meeging, maar die kostte 25.000 euro, dus die was te duur.”

Om de prijs te drukken ontwikkelde Van Zanten een automatisch bewerkingsstation voor de productie van de sensor in een chip, waardoor de kosten sterk daalden. Van Zanten verwierf 180 octrooien, waarvan 38 op het gebied van de rijveiligheid.

In 1995 werd ESP voor het eerst toegepast in het vlaggenschip van Mercedes, de S600. De eerste jaren bleef het een (dure) optie voor auto’s in de hoogste prijsklasse tot de Mercedes A-klasse omrolde bij de elandtest. Van Zanten: „Vanaf dat moment kwam de ontwikkeling in een stroomversnelling. We moesten de productie met een factor tien verhogen, dus ik kon veel meer mensen aanstellen om ESC-systemen te ontwikkelen voor uiteenlopende automerken.”

Inmiddels vormt ESP ook de basis van nieuwe systemen om de rijveiligheid te bevorderen, zoals het ‘noodstop-remsysteem’, dat bij een noodstop de remmen harder intrapt dan de bestuurder zelf doet, en de rijstrookassistent die de auto binnen de witte lijnen houdt. Van Zanten: „Dankzij ESC kunnen die systemen de auto corrigeren door te sturen met de remmen. Daar heb je geen dure steer-by-wire (automatische piloot) voor nodig, aanpassen van de software is voldoende.”

    • Joost van Kasteren