Van Stronger in naar Vote out

Brexit-Campagne Een reis met de metro door Londen laat zien hoe ook de pro-Europese hoofdstad, de hoop van het Blijven-kamp, verdeeld is.

Zeg het met bloemen. In aanloop naar het Brexit-referendum kunnen Britten boeketten kopen geschikt als een Engelse of juist een Europese vlag. Foto Matt Dunham/AP

In sommige delen van Londen is het niet heel moeilijk tegenstanders van een Brexit, een Brits vertrek uit de Europese Unie, te vinden. In Chiswick, in West-Londen, lijken op een zaterdag alle voorbijgangers in de winkelstraat een Stronger In-sticker te dragen. De campagnevoerders, met hun kraampje strategisch tussen boekhandel Waterstones en de biologische broodjes van Le Pain Quotidien, raken ze makkelijk kwijt.

„Europa heeft ons een lange periode van vrede gebracht. Dat is toch geweldig?”, zegt zestiger John Keenan. Hij somt de voordelen van het lidmaatschap op:

„Ik geloof in samenwerking, in tolerantie ten opzichte van elkaar, in de manier waarop de EU consumenten beschermt.”

Er ontstaat een gesprek met Richard Cunningham, oud-medewerker van de British Council, die wereldwijd de Britse cultuur promoot. „Het hele denken over wie wij als Britten zijn, zal veranderen als we opstappen: wij waren altijd internationalisten.” En, met een verwijzing naar de grote rol die immigratie speelt in het Brexit-debat:

„Niet zo lang geleden waren het juist de Britten die elders in de wereld op zoek gingen naar geluk en werk.”

Londen is een eiland van Blijven

Dergelijke geluiden hoort het Blijven-kamp graag. Het heeft bij het referendum van 23 juni zijn hoop gevestigd op Londen. Als je de euroscepsis op een kaart weergeeft, lijkt de Britse hoofdstad (8,6 miljoen inwoners) een eiland van Blijven in een naar Brexit neigend ommeland.

Maar ook voor Londen geldt: hoe welvarender, hoe jonger, hoe hogeropgeleid, hoe multicultureler, des te Europeser. Zoom uit en het beeld verandert: hoe meer naar de periferie, hoe armer, hoe ouder, hoe lageropgeleid, hoe witter, des te meer neigen mensen naar Brexit.

De scheidslijn tussen voor en tegen is er een van klasse, leeftijd en opleiding. Van de universitair geschoolden is 70 procent voor Blijven. Van degenen die alleen basisschool hebben, is juist 68 procent voor een Brexit. 73 procent van de 18- tot 29-jarigen is voor Blijven, 63 procent van de 60-plussers voor Brexit. Lezers van de progressieve krant The Guardian zijn overweldigend vóór de EU, lezers van de rechts-populistische Daily Express zijn tegen.

Stap in Chiswick op de District Line naar het minder welvarende West Brompton, en je merkt het meteen: op de markt in Fulham, waar de kraampjes met Franse kazen en kwarteleieren die met groente en vis afwisselen is het beeld al gemengder.

Foto Titia Ketelaar

Joanne James en Anthony Ramkhelawan op de markt. Foto Titia Ketelaar

Joanne James (52), oorspronkelijk uit Trinidad en Tobago, vroeger verpleegkundige en nu verkoper van nagellak en lippenstift, zegt dat de EU „werkt”. Ze vertrouwt erop dat premier Cameron het beste met het land voor heeft. Maar vriend Anthony Ramkhelawan (61), betrokken bij de organisatie van het zomercarnaval in Notting Hill, zegt: „We moeten onze eigen grenzen bewaken. Als er iemand aanklopt, moet je weten wie het is.” Hij vertrouwt Nigel Farage, de leider van de anti-Europese UKIP.

Ook de dertigers Matt Field, grondstoffenhandelaar, en Tommy Duddin, die bij een grote drankimporteur werkt, verschillen van mening. Duddin is voor een Brexit, ook al kan zijn werkgever last krijgen van handelstarieven als de Britten uit de interne markt stappen. „Het is tijd voor verandering”, vindt hij. Field: „Waarom zou je in hemelsnaam iets veranderen dat niet kapot is?” Duddin:

„Al die bangmakerij. Dat probeerden ze ook toen ze vonden dat we aan de euro moesten meedoen. Niet meedoen was een van de beste beslissingen ooit.”

Niet ver van Upminster, het oostelijke eindpunt van de District Line in de deelgemeente Havering, dragen de marktkooplui trots een button met Vote Leave. Het is het meest eurosceptische deel van het hele Verenigd Koninkrijk. Zelfs de deelraad is er officieel voor een Brexit.

„Ze wonen daar te ver weg om gebruik te kunnen maken van Londen en om de voordelen van multiculturalisme en internationalisme in te zien”, zei Joe Twyman van peilingbureau YouGov, maker van de euroscepsiskaart, tegen persbureau Bloomberg. Het Europese recht van vrij verkeer van personen staat hier gelijk aan immigratie, en vrijhandel komt neer op zakkenvullende multinationals.

„Europa klonk ooit als een goed idee. Maar toen [voor 1973] waren er maar zes leden. Nu zijn er veel te veel landen”, zegt William Pearson (78), wiens zoon Barry Engelse – met de nadruk daarop – leren riemen verkoopt. In 1975, toen de Britten na twee jaar lidmaatschap ook een referendum hielden over Europa, stemde Pearson voor. Nu, beweert hij:

„We mogen bepaalde appels niet verkopen, en vis moet worden teruggegooid.”

Niet gevochten voor Duitsland

Foto Titia Ketelaar

Vader en zoon Pearson in Romford. Foto Titia Ketelaar

Kledingverkoper Rob Reuben (58) zegt dat er „te veel redenen” zijn om voor een Brexit te stemmen: „Ik vertrouw die bureaucraten niet, we betalen ze veel geld, er is geen plek voor al die immigranten. Toen we lid werden, ging het alleen om handel. Sindsdien zijn er, zonder dat het ons gevraagd is, allerlei rechten weggegeven.” Hij zegt: „Mijn grootvader heeft niet in de oorlog gevochten om Duitsland machtig te kunnen maken.” Het is een motivering voor Brexit die steeds meer weerklank vindt sinds de Londense oud-burgmeeester Boris Johnson de pro-Europeanen vergeleek met Hitler.

Ook oud-havenarbeider Brian Parker en oud-bouwvakker Bill Jones zijn tegen, vooral wegens immigranten. De foldertjes van het Blijven-kamp, vertelt Jones bij de viskraam, „staan vol onwaarheden”. Visverkoopster Kim Crosby: „Kijk naar Noorwegen. Die zijn er ook nooit bij gekomen, en zij zijn rijk.” De anderen knikken: EU-lid blijven is hier geen optie.

    • Titia Ketelaar