Spoorsector tegen politiek: laat ProRail met rust

Reizigers en vervoerders voelen niets voor het kabinetsvoornemen om ProRail om te vormen tot een overheidsdienst.

ProRail onderhoudt het spoornet. Foto Rob Huibers

Niemand in de spoorsector ziet voordelen in het opheffen van de zelfstandigheid van ProRail. De uitvoering van het kabinetsvoornemen om de spoorbeheerder onder te brengen bij haar ministerie wordt een lastige klus voor staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA).

Dat bleek woensdag bij een hoorzitting over ProRail in de Tweede Kamer. Kamerleden spraken bij het door CDA en D66 voorgestelde rondetafelgesprek met de topmannen van ProRail en NS en vertegenwoordigers van reizigersorganisaties, goederenvervoerders, regionale vervoerders en werknemers van ProRail. Al deze partijen waren ongekend eensgezind in hun boodschap aan de politiek: laat ProRail met rust. Pier Eringa, bestuursvoorzitter van ProRail, trok de vergelijking met een herstellende patiënt: heb vertrouwen in onze kracht om zelf te genezen.

Puinhoop rond Utrecht

De sprekers waren vol onbegrip over het kabinetsplan om ProRail om te vormen van BV (met de staat als enige aandeelhouder) tot overheidsdienst. Waarom? En waarom nu? Vooralsnog is onduidelijk welk probleem met de ingreep wordt opgelost. Men erkent dat ProRail slechte jaren achter de rug heeft, en dat het woensdagochtend weer een puinhoop was rond Utrecht Centraal. Maar de klanten van ProRail, de vervoerders en de reizigers, geloven dat het herstel is ingezet. Ze hebben vertrouwen in de huidige ordening van NS, ProRail en het ministerie, en vrezen onrust en onzekerheid door een herschikking.

NS-topman Roger van Boxtel liet de keuze nadrukkelijk aan de Kamer, maar vroeg wel om logica: waarom nu een onderdeel uit de discussie over ordening van de spoorsector behandelen, terwijl het kabinet komend najaar vier scenario’s voor die ordening wil onderzoeken? Daarbij gaat het vooral om de vraag welke delen van het spoornet moeten worden aanbesteed, en welke delen aan NS moeten worden gegund.

Eer aan zichzelf houden

ProRail speelde geen rol in de Fyra-enquête. Toch behandelt het kabinet de positie van ProRail in de eind april naar de Kamer gestuurde reactie op de enquête. De „publieke aansturing” van ProRail moet worden versterkt, vindt het kabinet. Omdat de taken en financiering van ProRail „bijna volledig publiek” zijn, moet het een publieke organisatie worden, schrijft Dijksma. „Hiermee wordt het mogelijk om beter toezicht te houden.”

Ontoereikend toezicht bij ProRail is kennelijk een belangrijk motief voor het kabinet om in te grijpen. Bij een agentschap als Rijkswaterstaat is er geen raad van commissarissen, het toezicht is verspreid over diverse instanties. „De staatssecretaris heeft geen vertrouwen in de raad van commissarissen”, constateerde Arriën Kruyt van reizigersorganisatie Rover. Na afloop van de hoorzitting voegde Kruyt eraan toe dat hij vindt dat president-commissaris Hans Alders daarom beter de eer aan zichzelf kan houden en moet opstappen.

Met name D66-Kamerlid Stientje van Veldhoven zette vraagtekens bij het verzet van FNV Spoor. De vakbond voorziet onrust binnen de organisatie en denkt dat werknemers geen ambtenaar willen worden omdat ze dan minder betrokken zijn bij het spoor. Van Veldhoven: „Onrust is tijdelijk en een BV-structuur is een middel, geen doel. Het gaat om de reiziger.”

Of Dijksma de Kamer kan overtuigen van het nut van de ingreep blijkt bij het debat over de Fyra-enquête, voorlopig gepland voor 22 juni.

    • Mark Duursma