IS maakt belegerd Falluja tot een hel

Strijd om cruciale stad In Falluja overleven mensen op oude dadels en brak water. Wie weet te vluchten, wordt er vaak van verdacht een extremist te zijn.

Een Iraakse vrouw die Falluja maandag heeft weten te ontvluchten, zit met lotgenoten in een minibus. Foto Maya Alleruzzo/AP

De strijd om de Iraakse stad Falluja begint steeds meer op een sektarische wraakoefening te lijken. Terwijl het leger en shi’itische burgermilities langzaam het net sluiten rond de stad, die al tweeënhalf jaar in handen is van de terreurgroep Islamitische Staat (IS), zijn er berichten over grove mensenrechtenschendingen aan beide zijden van het front.

Volgens een VN-schatting zitten er 90.000 burgers vast in Falluja, waar een groot tekort is aan voedsel, water en stroom – met temperaturen van ruim 40 graden. Iraakse regeringstroepen bestoken wijken met artillerie. Wie probeert te vluchten, loopt het risico te worden geëxecuteerd door IS, of te worden gearresteerd en gemarteld door regeringstroepen op verdenking een extremist te zijn.

IS dwingt burgers uit dorpen rond Falluja om als menselijk schild te dienen in het centrum van de stad, vertelden inwoners die toch wisten te ontkomen tegen CNN. De extremisten gaan van deur tot deur. Wie weigert, wordt doodgeschoten.

Hoewel IS de stad heeft afgegrendeld, zijn duizenden mensen erin geslaagd te vluchten. De meesten vluchten ’s nachts door de Eufraat over te steken, terwijl ze door IS onder vuur worden genomen. De extremisten hebben veel boten vernietigd, dus mensen gebruiken alles wat drijft – binnenbanden, koelkasten, olievaten. Velen zijn verdronken.

Eenmaal in regeringsgebied zijn ze ook niet veilig. Politieagenten en militairen arresteren jongens en mannen in gebied dat op IS is heroverd. Officieel worden ze gescreend om te zien of zich IS-strijders onder de vluchtelingen bevinden. Maar volgens Amnesty International worden gedetineerde burgers vaak voor onbepaalde tijd gevangengezet. Tienduizenden burgers zitten nog vast na enkele eerdere zeges op IS in de provincie Anbar.

Mensen proberen Eufraat over te steken op olievaten, koelkasten en oude banden

Maandag werden zeshonderd sunnitische jongens en mannen vrijgelaten in Saqlawiyah, een dorp op tien kilometer van Falluja. Ze werden daar dagenlang vastgehouden door een shi’itische burgermilitie die het dorp had heroverd op IS. Velen hadden sporen van ernstige marteling op hun lichaam. Vijf mensen zijn aan hun verwondingen overleden.

Er zijn videobeelden van enkele vrijgelaten gevangenen die worden behandeld aan hun verwondingen. „Ze wilden ons vermoorden”, zegt een van de mannen. „Ze beschuldigen ons ervan tot IS te behoren. Ik heb niets met IS te maken.” Een ander zegt:

„Ik zweer bij God, ze sloegen me op mijn hoofd met een schep en een wapenstok. Ze dreigden iedereen die om water vroeg te vermoorden.”

Het gebrek aan water en voedsel in Falluja wordt steeds nijpender. De opslagplaatsen in de stad worden streng bewaakt door de jihadisten. Families overleven op oude dadels en brak water uit de Eufraat. Hulporganisaties vrezen dat de komende dagen en weken steeds meer mensen zullen omkomen van de honger.

Inwoners van de stad die wisten te ontkomen, zeggen dat IS voedsel gebruikt om mannen te rekruteren wier familie honger lijdt. „Ze zeiden tegen onze buurman dat ze hem meel zouden geven als zijn zoon zich bij hen zou aansluiten”, zei Hanaa Mahdi Fayadh tegen persbureau Reuters. „Hij weigerde, en toen ze vertrokken is hij met zijn familie gevlucht.”

De afgelopen dagen zijn er zo’n 10.000 vluchtelingen aangekomen in krakkemikkige tentenkampen die al uit hun voegen barsten en waar nauwelijks genoeg voedsel, water en medicijnen zijn. Maar mensen zoeken iedere beschutting die ze kunnen vinden tegen de hitte en het stof.

De situatie zal er niet snel beter op worden. Er zijn al 3,4 miljoen ontheemden in Irak. Maar de hulpoperatie van de VN kampt met een tekort van 550 miljoen dollar en moet essentiële programma’s stopzetten.

    • Toon Beemsterboer