Duitsland speelt: literair blufpoker

Gezelschapsspel In Duitsland is een variant ontwikkeld op het woordenboekenspel. Verzin de eerste alinea van een bekend boek en raad de goede.

Je hebt een boek uit en je zet het in de kast. Een ander boek – niet uit, of zelfs helemaal niet gelezen – zet je ook in de kast. Daar staan ze. Misschien glijdt je blik er nog eens over heen. Tevreden nagloeiend van het plezier dat je eraan hebt beleefd. Of gefrustreerd, omdat je er nog steeds niet aan toegekomen bent. Maar verder staan ze daar maar. Stofnesten. Je zou ze ook naar zolder kunnen brengen. Of ze bij de volgende verhuizing in dozen in de kelder zetten. En overstappen op een e-reader. Witte muren zijn ook mooi.

Christian Werner, MDSDL.DE

Christian Werner, MDSDL.DE

Ho! Stop! Voor een boekenkast in huis was altijd al veel te zeggen, maar nu nog meer. Dankzij de uitvinding van het vrolijke gezelschapsspel Mimikry. Twee creatieve Duitsers met liefde voor literatuur en gesprekken daarover, Philipp Albers en Holm Friebe, beschrijven hun uitvinding in het boek Mimikry – Das Spiel des Lesens.

Ze noemen het spel een sociaal-literair experiment, en dat is het. Ze noemen het ook de grote literatuurzwendel, en dat is het niet. Maar het helpt wel als je niet alleen gevoel voor taal en stijl hebt, maar ook kan bluffen. Kennis van de volledige wereldliteratuur is geen vereiste, zin om wat te keten met een hand vol meesterwerken wél. Het is een variatie op het woordenboekspel, waarbij spelers aannemelijke definities moeten verzinnen van obscure woorden uit het woordenboek.

Zo gaat Mimikry

Mimikry gaat als volgt. Je nodigt een paar vrienden of bekenden uit, minimaal vier maximaal een stuk of acht, en bereidt een maal. Als de gasten zijn gearriveerd, iets hebben gedronken en zo nodig kennis met elkaar hebben gemaakt, zwermen ze uit naar de boekenkasten in het huis. Ze kiezen elk een of twee boeken uit: klassiekers, moderne romans, eventueel non-fictie of zelfs poëzie – zonder naar de eerste bladzijde te kijken.

Het gaat in het spel namelijk om de eerste zin – en wat daarop volgt. Veel literaire eerste zinnen zijn heel bekend. ‘Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, no.37’. Of: ‘Vandaag is moeder gestorven’. Of: ‘Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze’. Multatuli’s Max Havelaar, Camus’ De vreemdeling, Tolstoj’s Anna Karenina. Maar wat komt er na die befaamde openingswoorden? Of wat zou er na kúnnen komen?

Christian Werner, MDSDL.DE

Christian Werner, MDSDL.DE

Tijd om aan tafel te gaan. Bij het voorgerecht wordt bekeken wat iedereen zoal van de planken heeft geplukt. Met welke boeken gaan we het spel spelen? In onderling overleg wordt een keuze gemaakt. Albers en Friebe hebben het spel afgelopen zomer negentien keer gespeeld met een steeds wisselend gezelschap, ze doen daar in hun boek gedetailleerd verslag van. Voor dit artikel is het spel één keer gespeeld. Bij de pompoensoep viel de keuze na enig heen en weer op Villa des Roses van Elsschot, Herinneringen uit het ondergrondse van Dostojevski, en En wat dan nog? Van Annie M.G. Schmidt.

De gastheer werpt zich op als spelleider van de eerste ronde. De borden maken plaats voor pen en papier. Eerst even de taal proeven – een plakje stijl, in de woorden van H.J.A. Hofland. De spelleider leest de flaptekst voor, en wat willekeurige passages uit het boek. Zo krijgt iedereen een idee van de sfeer van het boek, hoe de auteur schrijft, hoe het klinkt. Dan leest de spelleider de eerste zin voor (of het eerste deel van de eerste zin).

Het bluftalent blijkt groot genoeg om de deelnemers op het verkeerde been te zetten

Vanaf daar neemt iedere deelnemer de pen op om, ieder voor zich, verder te schrijven: een stuk of vier zinnen, in de stijl van de auteur, en zo mogelijk ook inhoudelijk zo dicht mogelijk bij het origineel, of wat je vermoedt dat het origineel zou kunnen zijn.

Terwijl de spelers zwoegen op hun versie van de eerste alinea, schrijft de spelleider de échte eerste alinea over, ook op een stuk papier. Als iedereen klaar is, husselt hij alle papiertjes door elkaar – en leest hij ze één-voor-één voor, zonder haperen en met uitgestreken gezicht.

Welke is de echte versie? Bij gelijktijdig handopsteken wordt gestemd. Wie het origineel raadt, krijgt een punt. Drie punten zijn er voor de degene wiens versie door één of meer deelnemers voor het origineel wordt aangezien – iemand die dus in tien minuten wat zinnen bij elkaar heeft geïmproviseerd die voor dit gelegenheidsgenootschap blijkbaar kunnen doorgaan voor het werk van Proust, Zadie Smith of Tommy Wieringa.

Tijd voor de ratatouille, een worstje voor de vleeseters en ontboezemingen als „Elsschot had nooit het woord ‘huurkazerne’ gebruikt” of „door dat onooglijke hondje dat de villa kwam binnenrennen werd ik op het verkeerde been gezet”.

Op de negentien avonden van Albers en Friebe wezen maar één keer alle deelnemers de goede versie als het origineel aan (James Joyce’s Ulysses). Twee keer gingen álle stemmen naar medespelers die het spel zo goed hadden gespeeld, dat ze Scott Fitzgerald (Great Gatsby) en Karl May (Winnetou) op hun eigen terrein versloegen.

Nieuw leven voor je boekenkast

Christian Werner, MDSDL.DE

Christian Werner, MDSDL.DE

Wij speelden drie rondes en steeds bleek dat ofwel het schrijf- en bluftalent van de deelnemers groot genoeg was om de meesten op het verkeerde been te zetten, ofwel het literaire benul van de anderen zo gering was dat ze het verschil niet zagen tussen echte kunst en huiskamernep. Rechts op deze pagina ziet u het resultaat van de Dostojevski-ronde, waarvan de eerste zin luidde: ‘Ik ben een ziek mens… Ik ben een kwaadaardig mens… Ik ben een afstotelijk mens.’

Christian Werner, MDSDL.DE

Christian Werner, MDSDL.DE

Haal de echte er maar uit.

Toen de boeken en de borden opzij waren geschoven, ging het gesprek alle kanten op – en als vanzelf ook naar vragen als: wat zijn eigenlijk jullie lievelingsboeken? En waarom? Wat als we het spel hadden gespeeld met boeken van andere schrijvers, schrijvers van nu? Er werden leestips uitgewisseld. En de winnaar ging alvast bedenken hoe zij de volgende avond ging organiseren.

Albers en Friebe hebben een website over dit literaire blufpoker gemaakt (www.mdsdl.de), er is een gratis Mimikry-app en er zijn in Duitsland en Oostenrijk zelfs openbare bijeenkomsten in boekwinkels en zaaltjes, waar het spel op een podium wordt gespeeld en het publiek kan meestemmen.

Maar thuis spelen heeft voordelen: je blaast je boekenkast of die van vrienden nieuw leven in, je vindt er verborgen of vergeten schatten in terug, en je krijgt onweerstaanbare zin om boeken die er al lang staan opnieuw of eindelijk te gaan lezen. Er is een tijd geweest dat ik vroeg naar bed ging, om met Proust te spreken. Maar…

    • Juurd Eijsvoogel