Wilde de bierbrouwer een staatsgreep plegen?

Kazachstan De autoritaire president Nazarbajev heeft zijn opvolging nog niet geregeld. Rusland lijkt zich er nu mee te bemoeien.

Wat is er aan de hand in Kazachstan? Afgelopen zondag overvielen onbekenden een kazerne in de noordelijke stad Aqtöbe, niet ver van de Russische grens. De mannen maakten wapens en munitie buit en trokken schietend de stad in.

Toen veiligheidstroepen de situatie eindelijk onder controle hadden waren er zes politiemensen en twaalf overvallers dood en waren er tientallen gewonden gevallen. Dinsdag was er weer een incident: onbekenden schoten vanuit een auto op de portiers van een kinderdagverblijf.

De autoriteiten spraken van een ‘terroristische aanslag’. Maar wie er achter zat, en welk doel ze nastreefden, is onduidelijk. Volgens de politie gaat het mogelijk om „radicale aanhangers van niet-traditionele religieuze stromingen” – een verwijzing naar moslimextremisten.

Het geweld viel samen met een curieuze mededeling van de KNB, de geheime dienst, over zakenman en bierbrouwer Tochtar Toelesjov. Hij werd eind januari aangehouden wegens drugshandel. Hij zou vanuit de gevangenis „concrete stappen” hebben ondernomen om „met geweld de macht te grijpen”. Ook de oud-plaatsvervangend procureur-generaal, iemand van het ministerie van Binnenlandse Zaken en twee hoge officieren zouden erbij betrokken zijn.

Kazachen wensen een band met Rusland, zegt Poetin

Dat zijn opzienbarende gebeurtenissen voor Kazachstan, een land dat zelden de krantenkolommen haalt. Het enorme, maar dunbevolkte land in Centraal-Azië wordt al sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 geregeerd door Noersoeltan Nazarbajev. Voor een overwegend islamitisch land in een probleemregio is Kazachstan relatief stabiel. Onder Nazarbajevs autoritaire bewind maakte Kazachstan een stormachtige economische ontwikkeling door, vooral door de rijkdom aan olie, gas en andere delfstoffen.

Maar Nazarbajev is op leeftijd en de opvolging lijkt nog niet geregeld. President Poetin maakte daar twee jaar geleden een opmerking over. Nazarbajev, zo zei Poetin, „heeft een staat gecreëerd in een gebied waar nooit een staat geweest is”. Dat klonk als een compliment. Maar hij zei ook dat de meeste Kazachen „een sterke band met Rusland” wensen. „Het gaat niet om hem, maar om de grote meerderheid van de samenleving”.

Poetins opmerkingen leidden tot onrust. In het noorden, aan de Russische grens, ook in Aqtöbe, wonen veel etnische Russen. En het zou niet voor het eerst zijn als het Kremlin de Russische diaspora gebruikt om invloed uit te oefenen in een buurland.

Vorige maand gingen in Aqtöbe duizenden boze burgers de straat op uit protest tegen een wet die buitenlanders het recht geeft om landbouwgrond te leasen. Lokale boeren vrezen van hun land te worden gejaagd door Chinese investeerders.

Ook Tochtar Toelesjov en de zijnen waren fel gekant tegen de landhervorming, beweert de geheime dienst. Zijn brouwerij zal grote belangen hebben in de landbouw, maar de prijs van gerst lijkt een wel erg prozaïsche reden voor een staatsgreep. Er is nog een ander spoor. Koelesjov, zo meldt de (onafhankelijke) op Rusland gerichte nieuwssite Meduza, is al jaren actief in militante pro-Russische organisaties.

    • Steven Derix